1 Tekjur A-hluta

Í þessum kafla er fjallað um tekjuhorfur ríkissjóðs árið 2002. Fyrst eru dregnar saman helstu niðurstöður. Síðan er gerð grein fyrir tekjum ríkissjóðs á árinu 2002 og helstu frávikum frá áætlun fjárlaga. Umfjöllun um tekjur ríkissjóðs miðast við rekstrargrunn sem sýnir álagðar tekjur á viðkomandi ári án tillits til þess hvenær þær innheimtast.

Tekjuhorfur 2002. Samkvæmt fjárlögum, sem afgreidd voru í lok síðasta árs, var gert ráð fyrir að heildartekjur ríkissjóðs á árinu 2002 gætu numið 257,9 milljörðum króna. Þessi áætlun byggðist á tveimur meginforsendum, annars vegar áætlun tekna árið 2001 og hins vegar spá um þróun helstu hagstærða á árinu 2002. Við endurskoðun tekjuáætlunar fyrir árið 2002 hefur verið tekið tillit til innheimtuþróunar á yfirstandandi ári og breytinga á almennum efnahagsforsendum. Þannig er nú talið að heildartekjur ríkissjóðs á árinu 2002 verði 263,6 milljarðar, eða 5,7 milljörðum hærri en fjárlög gerðu ráð fyrir. Þessa hækkun má fyrst og fremst rekja til aukinnar innheimtu tekjuskatta af einstaklingum og fyrirtækjum. Tekjuskattar einstaklinga hafa skilað tæplega 4 milljörðum meiri tekjum en áætlað var og tekjuskattur fyrirtækja er talinn verða 1 milljarði hærri en á fjárlögum. Af sömu ástæðum hækkar innheimta tryggingagjalds um 600 milljónir króna. Virðisaukaskattur er í takt við áætlanir fjárlaga og sama er að segja um aðra veltuskatta þegar á heildina er litið.

Í nýrri þjóðhagsspá er reiknað með að hagvöxtur standi í stað árið 2002 en í fyrri spám var gert ráð fyrir að landsframleiðslan myndi dragast saman um 0,8%. Frávikið stafar einkum af kröftugri útflutningi en áður var reiknað með. Þessi þróun veldur því að viðskiptajöfnuður er nú talinn verða í jafnvægi árið 2002. Ytri skilyrði hafa almennt verið þjóðarbúinu hagfelld á árinu 2002. Þannig hafa viðskiptakjör batnað um tæplega 1%, fyrst og fremst vegna hækkunar á verðlagi sjávarafurða. Þessi áhrif koma meðal annars fram í því að þjóðartekjur aukast mun meira en sem nemur hagvexti á yfirstandandi ári, eða sem nemur liðlega 1¼%. Þjóðarútgjöld eru talin munu dragast saman annað árið í röð um 3%. Hér munar mestu um verulegan samdrátt í fjárfestingu atvinnuveganna en einnig er gert ráð fyrir töluverðum samdrætti í fjárfestingu opinberra aðila. Fjárfesting í íbúðarhúsnæði er hins vegar talin standa nokkurn veginn í stað. Að öllu samanlögðu er talið að heildarfjárfesting verði tæplega 15% minni að magni árið 2002 en í fyrra sem er svipaður samdráttur og gert var ráð fyrir í fyrri spá.

Einkaneysla heldur áfram að dragast saman á árinu 2002 en þó ekki í sama mæli og árið á undan. Samdráttur einkaneyslunnar var um 3% árið 2001 og verður tæplega 1% á yfirstandandi ári sem er umtalsverður viðsnúningur frá tímabilinu 1996–2000 þegar einkaneyslan jókst árlega að meðaltali um 4%. Samdráttur einkaneyslunnar árin 2001 og 2002 á sér stað á sama tíma og kaupmáttur ráðstöfunartekna er að aukast sem sýnir sparnaður er að aukast. Samneysla ríkis og sveitarfélaga er talin aukast um 2¾% á árinu 2002. Þetta er minni vöxtur en mörg undanfarin ár. Samdráttur í þjóðarútgjöldum eykur þjóðhagslegan sparnað og er nú talið að hann verði tæplega 19% af landsframleiðslu á yfirstandandi ári en hann var tæplega 14% árið 2000. Þetta er afar jákvæð þróun sem hefur skilað sér í auknu jafnvægi í þjóðarbúskapnum og birtist einna gleggst í jöfnuði í viðskiptum gagnvart útlöndum.

Skattar á tekjur og hagnað. Samkvæmt endurskoðaðri tekjuáætlun er gert ráð fyrir að skattar á tekjur og hagnað einstaklinga og lögaðila nemi 75,2 milljörðum króna á árinu 2002 sem er aukning um 5,3 milljarða samanlagt frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlögum. Áætlað er að tekjuskattur einstaklinga skili rúmlega 60 milljörðum króna, eða 4 milljörðum króna umfram fjárlög. Jafnframt er gert ráð fyrir að tekjuskattur lögaðila nemi 7,5 milljörðum króna, eða 1 milljarði króna meiri en í fjárlagaáætlun. Þessa hækkun má fyrst og fremst rekja til hækkunar á uppgjöri ársins 2001. Loks er talið að tekjur af fjármagnstekjuskatti verði rúmlega 6,8 milljarðar króna og hækki um 350 milljónir frá fjárlögum. Þar af nemur fjármagnstekjuskattur greiddur af ríkissjóði 1,8 milljörðum.

Tryggingagjöld. Forsendur fjárlaga hvað varðar tekjur af tryggingagjöldum hafa að mestu staðist en þó er gert ráð fyrir að tryggingagjöldin verði um 600 milljónum hærri en í áætlun fjárlaga og nemi tæplega 24 milljörðum króna. Þessi aukna innheimta stafar alfarið af meiri tekjubreytingum en áður var reiknað með.

Eignarskattar. Endurskoðuð áætlun eignarskatta á árinu 2002 bendir til lítils háttar lækkunar, eða sem nemur um 200 milljónum króna.

Skattar á vörur og þjónustu. Samkvæmt endurskoðaðri áætlun er gert ráð fyrir að skattar af vörum og þjónustu verði að mestu óbreyttir, eða um 115,3 milljarðar króna. Tekjur af virðisaukaskatti eru nánast þær sömu og gert var ráð fyrir í fjárlögum enda er spáð svipaðri veltu og áður. Aðrir veltuskattar eru líka á áætlun þegar á heildina er litið þótt einstakir liðir, eins og vörugjöld af bifreiðum, skili ívið minni tekjum en gert var ráð fyrir í fjárlögum.

Aðrar tekjur. Á heildina litið má gera ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs af öðrum rekstrartekjum verði um 21 milljarður króna, eða um 470 milljónum króna hærri en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Vaxtatekjur skila 12,4 milljörðum samkvæmt endurskoðaðri áætlun sem er tæplega milljarði minna en áætlað var. Á móti kemur að arðgreiðslur og leigutekjur eru taldar skila 900 milljónum króna meiri tekjum en gert var ráð fyrir og tekjur af neyslu- og leyfisgjöldum fyrir þjónustu hækka um 700 milljónir króna frá áætlun fjárlaga. Tekjur ríkissjóðs af sölu eigna og fjárframlög skila um 15,4 milljörðum króna sem er tæplega 800 milljónum króna lægra en áætlað var.