| Fjárlagafrumvarp 2012 |
| Lagagreinar og athugasemdir |
| 01 Forsætisráðuneyti Útgjöld og fjármögnun forsætisráðuneytis breytist milli ára sem hér segir:
Heildargjöld forsætisráðuneytis árið 2012 eru áætluð um 1.041 m.kr. á rekstrargrunni. Frá dragast sértekjur að fjárhæð 39 m.kr. en þær nema 3,7% af heildargjöldum ráðuneytisins. Gjöld umfram tekjur eru 1.002 m.kr. og af þeirri fjárhæð eru 991 m.kr. fjármagnaðar með beinu framlagi úr ríkissjóði og 11 m.kr. innheimtar af ríkistekjum. Vakin er athygli á að í inngangi þessa kafla um gjöld Ahluta, kafla 3.5, er umfjöllun um fyrirhugaðan samdrátt í ríkisútgjöldum á næsta ári þar sem farið er heildstætt yfir þau áform fyrir öll ráðuneytin og málaflokka þeirra. Í frumvarpinu aukast útgjöld forsætisráðuneytisins um 74,8 m.kr. á föstu verðlagi fjárlaga 2011 en þegar einnig er tekið tillit til áhrifa af almennum verðlags og gengisbreytingum hækka útgjöldin um 120 m.kr. milli ára eða sem svarar til 13,6%. Útgjaldabreytingum milli ára má skipta í þrjá þætti. Í fyrsta lagi verða gerðar ráðstafanir til að lækka útgjöld ráðuneytisins um 27 m.kr. í samræmi við markmið sem ríkisstjórnin hefur sett í áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum. Í öðru lagi er um að ræða ýmsar breytingar á útgjaldaskuldbindingum sem falla til á árinu 2012 en þær nema 229,5 m.kr. Þar af eru 5 m.kr. vegna breytinga á fjárheimildum verkefna sem fjármögnuð eru að fullu með ríkistekjum og hafa þar með ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Á móti því vega, í þriðja lagi, tímabundin framlög til ýmissa verkefna sem falla niður og nema 127,7 m.kr. Nettóhækkun vegna breytinga á útgjaldaskuldbindingum er því alls 74,8 m.kr. Loks bætast við verðlagshækkanir ársins 2012, sem eru áætlaðar 45,2 m.kr., þannig að heildargjöldin verða 1.001,9 m.kr. Þar vega þyngst hækkanir á launum samkvæmt kjarasamningum við stéttarfélög ríkisstarfsmanna. Þá er í frumvarpinu gert ráð fyrir að í fjárheimildum vegna annarra rekstrargjalda en launa verði vegið upp vanmat á verðlagshækkunum í forsendum fjárlaga 2011 til viðbótar við spá um verðbreytingar ársins 2012, auk þess sem tekið er tilliti til áhrifa af lækkun á gengi krónunnar í útgjöldum sem greidd eru í erlendri mynt. Fjárveitingar til verkefna forsætisráðuneytisins markast nokkuð af því að gert er ráð fyrir áframhaldandi aðhaldsráðstöfunum í frumvarpinu í samræmi við áætlun ríkisstjórnarinnar um jöfnuð í ríkisfjármálum þótt þær verði ekki jafn umfangsmiklar og í fjárlögum undanfarinna þriggja ára. Hagræðingarkrafa til velferðarmálaflokka, skóla og löggæslu er fjórða árið í röð nálægt helmingi lægri en í annarri starfsemi. Engu að síður kalla sparnaðaráformin á árinu 2012 á margvíslegar hagræðingaraðgerðir og forgangsröðun verkefna. Áætlað er að aðhaldsaðgerðir ráðuneytisins á næsta ári lækki útgjöld sem nemur 3% af veltu fjárlaga 2011. Í undirbúningi og greiningu forsætisráðuneytis á valkostum í aðhaldsráðstöfunum á árinu 2012 var horft til niðurskurðar fyrri ára sem og rekstraráætlana fyrir árið í ár, hverjar afgangsheimildir eru og hvar möguleiki er á sértækum aðgerðum í sparnaðarskyni og tekjuaukningu. Ekki er farið í flatan niðurskurð heldur er markmiðið að tillögugerðin megi byggja á traustum forsendum og vera líkleg til árangurs. Leitast er við að hlífa þeim verkefnum og stofnunum sem hafa veikleika í áætlun 2011 og málefnum þar sem áhersla ríkisstjórnar liggur að fara þurfi á næstunni. Rekstrargjöld ráðuneytisins að frádregnum sértekjum eru áætluð 640,6 m.kr. og lækka um 14,1 m.kr. frá fjárlögum þessa árs. Rekstrarfjárveitingar flestra stofnana og verkefna sem heyra undir ráðuneytið eru lækkaðar alls um 18,4 m.kr. vegna áforma um hagræðingu í rekstrarkostnaði ríkissjóðs. Aðhaldsmarkmið ráðuneyta voru sett miðað við að lækka útgjöld sem nemur 3% af veltu stjórnsýslu og almennrar þjónustu en 1,5% af veltu velferðarmálaflokka, skóla og löggæslu. Lækkunin hjá forsætisráðuneytinu nemur 2,8% af rekstrarveltu að raungildi. Þótt markmiðin hafi verið sett miðað við veltu eru þau útfærð eftir forgangsröð og áherslum ráðuneytisins sem getur falið í sér mismikla skerðingu á fjárveitingum eins og fram kemur í umfjöllun um einstakar stofnanir og verkefni. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir auknum útgjaldaskuldbindingum í rekstri sem nema 30,1 m.kr. Þar munar mest um 10 m.kr. umsýslukostnaður á nýjum fjárlagalið til að stuðla að atvinnuuppbyggingu og fjölgun vistvænna starfa, 10 m.kr. vegna umsýslu með þjóðlendum sem flyst aftur til ráðuneytisins og 6 m.kr. útgjöld samhæfingarnefndar um siðferðileg viðmið fyrir stjórnsýsluna. Á móti falla niður nokkur framlög sem veitt voru til tímabundina verkefna að fjárhæð 70,2 m.kr. Loks nemur verðlagshækkun rekstrarútgjalda 44,4 m.kr. Neyslu og rekstrartilfærslur hækka um 142,1 m.kr. og verða 273,9 m.kr. en eru 131,8 m.kr. í fjárlögum ársins 2011. Sett var markmið um 3% lækkun almennra tilfærslustyrkja og úthlutunarliða við undirbúning frumvarpsins en 1,5% í bótakerfum og er gert ráð fyrir að þau útgjöld ráðuneytisins lækki um 0,6 m.kr. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir 199,4 m.kr. hækkun í útgjaldaskuldbindingum tilfærslukerfa, þar af 190 m.kr. framlag á nýjan fjárlagalið til atvinnuuppbyggingar og fjölgun vistvænna starfa. Á móti lækka útgjöld um 57,5 m.kr. vegna tímabundinna framlaga sem falla niður. Verðlagshækkun fjárveitinga sem teljast til tilfærslna nemur 0,8 m.kr. Viðhalds og stofnkostnaður er áætlaður 87,4 m.kr. og er það 8 m.kr. lækkun milli ára. Niður falla 8 m.kr. tímabundin framlög til sameiginlegra verkefna ráðuneyta hjá íslenska upplýsingasamfélaginu sem forsætisráðuneytið fer með forræði yfir. Ráðuneytið mun ekki þiggja nýtt fé af liðnum á árinu 2012 og er það liður í aðhaldsáformum þess. Vikið er nánar að áformum um sparnað og forgangsröð útgjalda og helstu útgjaldabreytingar í greinargerð um viðkomandi fjárlagaliði hér á eftir Skipting áætlaðra útgjalda ráðuneytisins árið 2012 eftir helstu málefnaflokkum er sýnd í myndinni hér á eftir.
Skuldbindandi samningar Samningur forsætisráðuneytis við Vesturfarasetrið á Hofsósi um 28 m.kr. árlegan fjárstuðning við starfsemi setursins rennur út í árslok 2011. Unnið er að athugun á áframhaldandi stuðningi við starfsemi setursins en niðurstaða liggur ekki fyrir. Í frumvarpinu er því ekki gert ráð fyrir neinum slíkum framlögum á vegum ráðuneytisins að sinni. Tilraunaverkefni í kynjaðri fjárlagagerð Umboðsmaður barna kannaði með hvaða hætti kynin njóta þeirrar leiðbeiningarþjónustu sem embættið veitir með því að athuga efni og afgreiðslu erinda sem bárust frá almenningi á árinu 2010. Alls voru tekin fyrir 914 erindi. Niðurstöður sýna að u.þ.b. 2/3 hlutar erinda sem berast embættinu eru frá konum og stúlkum en 1/3 frá körlum og drengjum. Það á jafnt við um börn og fullorðna þó að munurinn sé nokkuð meiri hjá börnum en fullorðnum þannig að stúlkur hafa frekar samband en drengir. Ástæðurnar fyrir þessari skiptingu hjá hinum fullorðnu eru líklega að mestu leyti menningarbundnar og staðfesta þá hugmynd að konur beri almennt meiri ábyrgð á börnum þegar kemur að uppeldi og velferð þeirra. Þá er íslenskur vinnumarkaður mjög kynskiptur og starfsfólk í þeim geirum sem helst sinna börnum, þ.e. menntun, heilbrigðisþjónustu og barnavernd, eru í miklum meirihluta konur. Hvað varðar börnin er erfiðara að segja til um af hverju stúlkur leita frekar eftir aðstoð en drengir og er það eitt af því sem embættið stefnir á að vinna meira með í framtíðinni. Þegar bornar eru saman tölur um innkomin erindi eftir kynjum og skiptingu tíma starfsfólks kom ekki í ljós marktækur kynjamunur en börn fengu að meðaltali meiri tíma en fullorðnir. Hvað varðar þá málaflokka sem fólk vill ræða um kemur fram munur á kynjunum, bæði á konum og körlum og stúlkum og drengjum. Munurinn er þó ekki slíkur að hægt sé að draga af honum víðtækar ályktanir. Þó að verklag og útdeiling þjónustu hjá umboðsmanni barna feli ekki í sér mismunun af hálfu starfsfólks er ljóst að kerfisbundinn munur og menningarlegur munur á stöðu kynjanna hefur töluverð áhrif á það hverjir nýta sér þjónustu umboðsmanns. Brýnt er að reyna að vinna að því að jafna hlutföll kynjanna á vinnumarkaði og á heimilum þannig að fleiri karlar fari að sinna menntun og umönnun barna. Það sem umboðsmaður getur helst gert er að reyna að ná betur til barnanna, sérstaklega drengja. Það má gera með ýmsum hætti, svo sem með því að huga að því hvernig kynningarefni og upplýsingar á heimasíðu er sett fram og hvaða málefni eru rædd og þegar umboðsmaður fær tækifæri til að ræða við börn. Í þeirri viðleitni er mikilvægt að hafður verði í huga sá áherslumunur kynjanna sem fram kom í verkefninu á efni þeirra erinda sem bárust embættinu. Auk ofangreinds mun verkefnið leiða til úrbóta á skráningum erinda og gert er ráð fyrir því að taka nýtt skráningarkerfi í notkun í byrjun árs 2012. Í lokin má geta þess að ein af ástæðum þess að umboðsmaður ákvað að taka þátt í verkefninu um kynjaða hagstjórn og fjárlagagerð er að verklag og aðferðir fræðanna má yfirfæra yfir á svokallaða barnahagstjórn. Með barnahagstjórn væri hægt að kanna hvernig opinbert fé nýtist börnum og þá er að sjálfsögðu rétt að kanna sérstaklega mismunandi áhrif ákvarðanna á stúlkur og drengi. Hér á eftir er fjallað um helstu breytingar í fjármálum málaflokka og stofnana sem heyra undir forsætisráðuneytið. Ráðuneyti Eftirfarandi fjárlagaliðir teljast til þessa málefnaflokks: 101 Forsætisráðuneyti, aðalskrifstofa; 190 Ýmis verkefni og 199 Ráðstöfunarfé.
Heildarfjárveiting til málefnaflokksins lækkar um 90,9 m.kr. frá gildandi fjárlögum þegar frá eru taldar almennar verðlagsbreytingar en þær nema alls 23,8 m.kr. og að þeim meðtöldum lækka útgjöldin um 67,1 m.kr. milli ára. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að draga úr útgjöldum málaflokksins sem nemur 4,7 m.kr. á verðlagi gildandi fjárlaga. Þá koma fram nokkur ný tilefni fyrir útgjaldaskuldbindingum sem samtals auka útgjöldin um 24,5 m.kr. Á hinn bóginn falla niður samtals 110,7 m.kr. af framlögum sem veitt voru til tímabundinna verkefna. Hér á eftir er gerð grein fyrir helstu breytingum á fjárveitingum til málefnaflokksins.
Annað
Heildarfjárveiting til málefnaflokksins hækkar um 187,1 m.kr. frá gildandi fjárlögum. Þar af eru launa og verðlagsbætur 21,4 m.kr. og er raunaukning fjárveitinga því 165,7 m.kr. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að draga úr útgjöldum málaflokksins sem nemur 14,3 m.kr. á verðlagi gildandi fjárlaga. Þá koma fram tvö ný tilefni fyrir útgjaldaskuldbindingum sem samtals auka útgjöldin um 205 m.kr., þar af 200 m.kr. til atvinnuuppbyggingar og fjölgunar vistvænna starfa. Á hinn bóginn falla niður samtals 25 m.kr. af framlögum sem veitt voru til tímabundinna verkefna. Hér á eftir er gerð grein fyrir helstu breytingum á fjárveitingum til málefnaflokksins.
Fjárlagaliðir með óskiptri fjárheimild Eftirfarandi er yfirlit yfir fjárlagaliði með óskiptum fjárheimildum ráðuneytisins sem heimilt er að millifæra fjárheimildir af á aðra fjárlagaliði innan fjárlagaársins í samræmi við forsendur og tilgang fjárveitinganna. Nánari umfjöllun um þessa safnliði fjárheimilda er að finna í kafla 3.10 að framan.
|