| Fjárlagafrumvarp 2012 |
| Lagagreinar og athugasemdir |
| 03 Utanríkisráðuneyti Útgjöld og fjármögnun utanríkisráðuneytis breytist milli ára sem hér segir:
Heildargjöld utanríkisráðuneytis árið 2012 eru áætluð um 9.919 m.kr. á rekstrargrunni. Frá dragast sértekjur að fjárhæð 73 m.kr. en þær nema um 0,7% af heildargjöldum ráðuneytisins. Gjöld umfram tekjur eru 9.745 m.kr. og af þeirri fjárhæð eru 9.306 m.kr. fjármagnaðar með beinu framlagi úr ríkissjóði og 439 m.kr. innheimtar af ríkistekjum. Vakin er athygli á að í inngangi þessa kafla um gjöld Ahluta, kafla 3.5, er umfjöllun um fyrirhugaðan samdrátt í ríkisútgjöldum á næsta ári þar sem farið er heildstætt yfir þau áform fyrir öll ráðuneytin og málaflokka þeirra. Einnig er vakin athygli á breytingum sem gerðar voru við þinglega meðferð á fjárlagafrumvarpi 2011 og fólust í því að fjárheimildir Varnamálastofnunar voru millifærðar á aðra fjárlagaliði utanríkisráðuneytisins, til Alþingis og til innanríkisráðuneytis, en Varnarmálastofnun var lögð niður samkvæmt lögum frá og með 1. janúar 2011. Innan utanríkisráðuneytisins voru 30 m.kr. millifærðar á lið 03101 Utanríkisráðuneyti, aðalskrifstofa og 35,2 m.kr. á lið 03300 Sendiráð Íslands. Til Alþingis voru millifærðar 20 m.kr. og um 797 m.kr. á nokkra fjárlagaliði innanríkisráðuneytisins. Við samanburð á fjárhæðum úr ríkisreikningi 2010,fjárlögum 2011 og fjárlagafrumvarpi 2012 í yfirlitstöflu ráðuneytis hér að fram sem og í töflum málaflokkanna Ráðuneyti og Sendiráð og fastanefndir, hafa fjárhæðir ríkisreiknings ekki verið færðar til samræmis við framsetningu þeirra í fjárlögum 2011 og fjárlagafrumvarpi 2012. Í frumvarpinu dragast útgjöld utanríkisráðuneytisins saman um 794,4 m.kr. á föstu verðlagi fjárlaga 2011 en þegar einnig er tekið tillit til áhrifa af almennum verðlags og gengisbreytingum nemur lækkun útgjalda 223,4 m.kr. milli ára eða sem svarar til 2,2%. Útgjaldabreytingum milli ára má skipta í þrjá þætti. Í fyrsta lagi verða gerðar ráðstafanir til að lækka útgjöld ráðuneytisins um 236,5 m.kr. í samræmi við markmið sem ríkisstjórnin hefur sett í áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum. Í öðru lagi er um að ræða ýmsar breytingar á útgjaldaskuldbindingum sem falla til á árinu 2012 en þær nema 313,2 m.kr. Þar af eru 53,2 m.kr. vegna breytinga á fjárheimildum verkefna sem fjármögnuð eru að fullu með ríkistekjum og hafa þar með ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Á móti því vega, í þriðja lagi, tímabundin framlög til ýmissa verkefna sem falla niður og nema 191,4 m.kr. Nettólækkun vegna breytinga á útgjaldaskuldbindingum er því alls 794,4 m.kr. Loks bætast við verðlagshækkanir ársins 2012, sem eru áætlaðar 517,8 m.kr., þannig að heildargjöldin verða 9.745,3 m.kr. Þar vega þyngst hækkanir á launum samkvæmt kjarasamningum við stéttarfélög ríkisstarfsmanna. Þá er í frumvarpinu gert ráð fyrir að í fjárheimildum vegna annarra rekstrargjalda en launa verði vegið upp vanmat á verðlagshækkunum í forsendum fjárlaga 2011 til viðbótar við spá um verðbreytingar ársins 2012, auk þess sem tekið er tillit til áhrifa af lækkun á gengi krónunnar í útgjöldum sem greidd eru í erlendri mynt. Fjárveitingar til verkefna utanríkisráðuneytisins markast nokkuð af því að gert er ráð fyrir áframhaldandi aðhaldsráðstöfunum í frumvarpinu í samræmi við áætlun ríkisstjórnarinnar um jöfnuð í ríkisfjármálum þótt þær verði ekki jafn umfangsmiklar og í fjárlögum undanfarinna þriggja ára. Hagræðingarkrafa ríkisstjórnarinnar til velferðarmálaflokka, skóla og löggæslu er fjórða árið í röð nálægt helmingi lægri en í annarri starfsemi. Engu að síður kalla sparnaðaráformin á árinu 2012 á margvíslegar hagræðingaraðgerðir og forgangsröðun verkefna. Áætlað er að aðhaldsaðgerðir ráðuneytisins á næsta ári lækki útgjöld sem nemur 2,4% af veltu fjárlaga 2011. Aðhaldsmarkmiðum ríkisstjórnarinnar hyggst ráðuneytið helst ná fram með rekstrarhagræðingu á aðalskrifstofu ráðuneytisins, í rekstri sendiráða og umdæmiskrifstofa Þróunarsamvinnustofnunar Íslands. Líkt og í aðhaldsaðgerðum undanfarinna ára verður áfram lögð áhersla á lækkun starfsmanna og ferðakostnaðar. Rekstrargjöld ráðuneytisins að frádregnum sértekjum eru áætluð 5.390 m.kr. og hækka um 323,5 m.kr. frá fjárlögum þessa árs. Rekstrarfjárveitingar flestra stofnana og verkefna sem heyra undir ráðuneytið eru lækkaðar alls um 197,5 m.kr. vegna áforma um hagræðingu í rekstri. Aðhaldsmarkið ráðuneyta voru sett miðað við að lækka útgjöld sem nemur 3% af veltu stjórnsýslu og almennrar þjónustu en 1,5% af veltu velferðarmálaflokka, skóla og löggæslu. Lækkunin hjá utanríkisráðuneytinu nemur 3,9% af rekstrarveltu að raungildi. Þótt markmiðin hafi verið sett miðað við veltu eru þau útfærð eftir forgangsröð og áherslum ráðuneytisins sem getur falið í sér mismikla skerðingu á fjárveitingum eins og fram kemur í umfjöllun um einstakar stofnanir og verkefni. Aðhald í rekstri umfram 3% skýrist af því að áformað er að draga nokkru meira úr rekstrarkostnaði til að vega að hluta til á móti auknum framlögum til þróunaraðstoðar í frumvarpinu. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir auknum eða nýjum útgjaldaskuldbindingum í rekstri sem nema 297,5 m.kr. Þar munar mest um tímabundna fjárheimild vegna ráðstöfun styrkja Evrópusambandsins til Þýðingamiðstöðvar utanríkisráðuneytisins og aukinna framlaga til alþjóðlegrar þróunarsamvinnu. Á móti falla niður nokkur framlög sem veitt voru til tímabundina verkefna að fjárhæð 150 m.kr. Loks nemur verðlagshækkun fjárveitinga til rekstrar um 373,5 m.kr. Neyslu og rekstrartilfærslur lækka um 544,9 m.kr. og verða um 4.281 m.kr. en eru um 4.826 m.kr. í fjárlögum ársins 2011. Sett var markmið um 3% lækkun almennra tilfærslustyrkja og úthlutunarliða við undirbúning frumvarpsins en 1,5% í bótakerfum og er gert ráð fyrir að þau útgjöld ráðuneytisins lækki um 37 m.kr. sem alfarið skýrist af lækkun á framlagi til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands. Þá er gert ráð fyrir 610,8 m.kr. nettólækkun í útgjaldaskuldbindingum tilfærslukerfa sem skýrist helst af lægri greiðslum til Þróunarsjóðs EFTA. Einnig lækka útgjöld um 41,4 m.kr. vegna tímabundinna framlaga sem falla niður. Gengisbætur, launa og verðlagshækkun fjárveitinga sem teljast til tilfærslna nema samtals 144,3 m.kr. Viðhalds og stofnkostnaður er áætlaður 74 m.kr. og er það 2 m.kr. lækkun milli ára sem skýrist alfarið af áformum um samdrátt í ríkisútgjöldum en sett var markmið um 3% lækkun. Vikið er nánar að áformum um sparnað og forgangsröð útgjalda og helstu útgjaldabreytingar í greinargerð um viðkomandi fjárlagaliði hér á eftir Skipting áætlaðra útgjalda ráðuneytisins árið 2012 eftir helstu málefnaflokkum er sýnd í myndinni hér á eftir.
Skuldbindandi samningar
Skuldbindandi samningum ráðuneyta er skipað í þrjá flokka í frumvarpinu: A, B og C. Samningar sem fagráðuneyti stendur að ásamt fjármálaráðuneytinu skv. heimild í 30. gr. fjárreiðulaga eru merktir með bókstafnum A í samningstöflum ráðuneyta. Aðrir samningar sem bæði ráðuneytin standa að eru merktir með bókstafnum B. Í töflunni hér á undan eru eingöngu samningar, samtals að fjárhæð 503 m.kr., sem utanríkisráðuneytið stendur eitt að en þeir eru auðkenndir með bókstafnum C í töflunni. Gera má ráð fyrir að þeir samningar sem renna út á tímabilinu verði endurnýjaðir þegar að því kemur eða nýir samningar gerðir um samskonar viðfangsefni. Tilraunaverkefni
í kynjaðri fjárlagagerð Verkefnið fólst í greiningu á þeim hluta málaflokksins sem utanríkisráðuneytið sjálft fer með, eða um 60% af heildarframlögum, en Þróunarsamvinnustofnun Íslands fer með tvíhliða þróunarsamvinnu, eða um 40% framlaga. Utanríkisráðuneytið fer með fjölþjóðlega þróunarsamvinnu, sem byggist á samvinnu við alþjóðasamtök og stofnanir, verkefnum á sviði friðaruppbyggingar og friðargæslu, og framlögum til neyðar og mannúðaraðstoðar. Þar sem framlög til alþjóðastofnana geta verið mjög ólík innbyrðis, og ekki hægt að rekja öll framlög, var ákveðið að notast við þrjár ólíkar aðferðir við greininguna. Í fyrsta lagi voru eyrnamerkt framlög skoðuð með tilliti til þess hvort og hversu mikil áhrif verkefnin hafa á jafnrétti kynjanna, í öðru lagi voru almenn framlög til alþjóðastofnana skoðuð með það í huga hvort viðkomandi stofnun byggði starfsemi sína á samþættingu kynjasjónarmiða og hvort hún hefði sett sér jafnréttisstefnu og í þriðja lagi voru skólar Sameinuðu þjóðanna á Íslandi skoðaðir sérstaklega. Greiningin leiddi í ljós að stærstur hluti íslenskra eyrnamerktra framlaga fer til verkefna sem stuðla að jafnrétti kynjanna og/eða valdeflingu kvenna, eða 73,9%. Þar af eru 19,9% sem hafa jafnrétti kynjanna að meginmarkmiði og 54% sem stuðla á markvissari hátt að jafnrétti. Greiningin leiddi þó á sama tíma í ljós að 26,1% framlaga rennur til verkefna sem ekki tengjast markmiðum um kynjajafnrétti og gefur það tilefni til nánari skoðunar, því ef ekki liggja þar málefnalegar ástæður að baki, þarf að endurskoða framlög til slíkra verkefna í framtíðinni. Greining á þeim alþjóðastofnunum sem Ísland veitir almenn framlög sýndi að af þeim 17 stofnunum sem hlutu stuðning höfðu 16 þeirra bæði sett sér jafnréttisstefnu og áætlun og notast við samþættingu kynjasjónarmiða í starfsemi sinni. Skólar háskóla Sameinuðu þjóðanna á Íslandi voru skoðaðir sérstaklega, en í ljós kom að allir skólarnir reyna eftir fremsta megni að hafa kynjaskiptingu nemenda sem jafnasta. Enginn skólanna þriggja hefur þó sett sér formlega stefnu í jafnréttismálum, þó Landgræðsluskólinn hafi markvisst fléttað jafnréttismál inn í námsefni skólans. Mikilvægt er að skólarnir ráðist í gerð stefnu og áætlunar um jafnréttismál og samþættingu sjónarmiða í starfsemi sinni, þar með talið hvernig flétta skuli kynjasjónarmið inn í námsefni skólanna. Hér á eftir er fjallað um helstu breytingar í fjármálum málaflokka og stofnana sem heyra undir utanríkisráðuneytið. Ráðuneyti
Heildarfjárveiting til málefnaflokksins hækkar um 30,5 m.kr. frá gildandi fjárlögum þegar frá eru taldar almennar verðlagsbreytingar en þær nema alls 101,9 m.kr. og að þeim meðtöldum hækka útgjöldin um 132,4 m.kr. milli ára. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að draga úr útgjöldum málaflokksins sem nemur 16 m.kr. á verðlagi gildandi fjárlaga. Þá koma fram nokkur ný tilefni fyrir útgjaldaskuldbindingum sem samtals auka útgjöldin um 196,5 m.kr. Á hinn bóginn falla niður samtals 150 m.kr. af framlögum sem veitt voru til tímabundinna verkefna. Gert er ráð fyrir að rekstrargjöld dragist saman um 7,5 m.kr. að raungildi á næsta ári. Skýrist það af tveimur tilefnum. Annarsvegar er lagt til að 1,5 m.kr. fjárheimild verði millifærð á fjárlagalið 09980 Rekstrarfélag stjórnarráðsbygginga við Arnarhól vegna rekstur ráðherrabifreiða en ákveðið hefur verið að fela rekstrarfélaginu umsýslu bifreiðamála í Stjórnarráðinu og hinsvegar er lögð til 6 m.kr. lækkun fjárveitingar til að mæta markmiðum ríkisstjórnarinnar um lækkun útgjalda ríkissjóðs. 111 Þýðingamiðstöð utanríkisráðuneytis. Gert er ráð fyrir að rekstrargjöld nemi um 508,7 m.kr. á næsta ári og jafngildir það um 177 m.kr. hækkun að raungildi frá fjárlögum þessa árs. Í fyrsta lagi er lögð til 9 m.kr. lækkun fjárveitingar í samræmi við aðhaldsmarkmið ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum. Í öðru lagi er lögð til 186 m.kr. tímabundið framlag til að ráðstafa styrk frá Evrópusambandinu vegna þýðingaverkefna. Á móti fjárheimild samkvæmt þessari tillögu er gert ráð fyrir að komi óafturkræfur styrkur til íslenska ríkisins frá Evrópusambandinu sem færist á tekjuhlið og hefur verkefnið að því leyti til ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Fyrirhugað er að nota styrkinn til þýðinga á Evrópugerðum og þjálfun túlka og er áætlað að heildarstuðningur Evrópusambandsins við verkefnið verði um 233 m.kr. á næstu tveimur árum. Áætlað er að útborgun styrksins verði með þeim hætti að 186 m.kr. komi til greiðslu á árinu 2012 og 47 m.kr. árið 2013. Til viðbótar við bein fjárframlög er gert ráð fyrir að Þýðingamiðstöðin njóti einnig annars konar stuðnings frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins í formi þjálfunar þýðenda, tækniaðstoðar og búnaðar. Í fjárlögum 2010 veitti Alþingi tímabundið 180 m.kr. framlag til þriggja ára eða samtals 540 m.kr. Gert er ráð fyrir að sú fjárveiting verði að hluta til mótframlag Íslands á móti stuðningi Evrópusambandsins. Aðrar breytingar eru gengis, launa og verðbætur, samtals 30,6 m.kr. 190 Ýmis verkefni. Gert er ráð fyrir að fjárveiting á þennan lið nemi 44,4 m.kr. sem jafngildir 139 m.kr. raunlækkun fjárheimildar frá gildandi fjárlögum. Í fyrsta lagi er lagt til að fjárveiting til nefndar um landsgrunnmörk Íslands verði lækkuð um 1 m.kr. til að mæta markmiði ríkisstjórnarinnar um aðhald í ríkisfjármálum. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að 150 m.kr. tímabundið framlag vegna aðildarumsóknar Íslands að Evrópusambandinu falli niður en það var fyrst veitt í fjárlögum 2010 og var þá 250 m.kr. en svo lækkað um 100 m.kr. í fjárlögum 2011. Í þriðja lagið er gerð tillaga um 12 m.kr. fjárveitingu á nýtt viðfangsefni til að standa straum af kostnaði utanríkisráðuneytisins við kynningar á menningu, listum og skapandi greinum á erlendri grund. Aðrar breytingar eru vegna gengis, launa og verðlagsbóta og nema þær 1,1 m.kr. 199 Ráðstöfunarfé. Gert er ráð fyrir að fjárheimild liðarins verði 3,5 m.kr. sem er óbreytt fjárhæð frá gildandi fjárlögum. Sendiráð og
fastanefndir
Heildarframlög til málaflokksin eru áætluð 2.800 m.kr. á næsta ári og samsvarar það um 118,6 m.kr. raunlækkun frá fjárlögum yfirstandi árs. Breytingin á milli ára skýrist í fyrsta lagi af markmiði ríkisstjórnarinnar um aðhald í ríkisfjármálum en lagt er til að fjárheimildir vegna rekstrar verði lækkaðar um 145 m.kr. Þá er fjárheimild vegna stofnkostnaðar og viðhalds lækkuð um 2 m.kr. Í öðru lagi er lögð til um 28 m.kr. hækkun vegna fjölgunar á útsendum fulltrúum við sendiráðið í Brussel. Fulltrúum annarra ráðuneyta við sendiráðið hefur verið fækkað um alls fimm frá árinu 2008. Sú ráðstöfun hefur orðið til þess að álag hefur aukist verulega á útsenda starfsmenn utanríkisráðuneytisins í Brussel en þeir þurfa nú að sinna stóraukinni fundasókn fyrir hin ráðuneytin, auk fjölmargra viðbótarverkefna sem snúa að rekstri EESsamningsins sem ekki er hægt að sinna sem skyldi við núverandi aðstæður. Fjárheimildin miðast við að ráðinn verði einn starfsmaður í byrjun næsta árs og annar frá miðju ári. Aðrar breytingar á fjárheimild málaflokksins skýrast af launa, verðlags og gengisbreytingum og nema þær 235,8 m.kr. til hækkunar. Hér á eftir gefur að líta töflu yfir áætlaðan kostnað einstakra sendiskrifstofa. Vakin er athygli á því að undir liðnum Annað er færður sameiginlegur kostnaður þeirra, sem í rauntölum kemur fram að stórum hluta undir hverri sendiskrifstofu fyrir sig. Því þarf gera ráð fyrir að rauntölur hverrar skrifstofu verði nokkuð hærri en þessi áætlun þótt heildarveltan verði sú sama.
Þróunarmál og
alþjóðastofnanir
Gert er ráð fyrir að heildarfjárveiting til málaflokksins verði 4.876,7 m.kr. á næsta ári og jafngildir það um 706 m.kr. raunlækkun frá gildandi fjárlögum. Þá nema taldar almennar launa, verðlags og gengisbreytingar alls 180,1 m.kr. og að þeim meðtöldum lækka útgjöldin um 526,2 m.kr. milli ára. Aðhaldsaðgerðir í málaflokknum nema 73,5 m.kr. Þá koma til breytingar til lækkunar á útgjaldaskuldbindingum, samtals 591,4 m.kr. Breytingarnar skýrast einna helst af 314 m.kr. hækkun útgjalda til þróunarmála í samræmi við tillögu til þingsályktunar um áætlun um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands 20112014 sem lögð var fram í febrúar síðastliðnum. Samkvæmt henni er gert ráð fyrir að fylgt verði tímasettri áætlun um hækkun framlaga á tímabilinu úr 0,19% í 0,23% af vergum þjóðartekjum. Þá segir í þingsályktunartillögunni að hraðað verði hækkun framlaga við endurskoðun áætlunarinnar árið 2013 og verði hagvöxtur meiri en nú er spáð komi framlögin til endurskoðunar. Árið 2021 skulu framlög Íslands til þróunarmála nema 0,7% af vergum þjóðartekjum. Yfirlitstafla um raunbreytingar vegna þingsályktunartillögunar má sjá hér að aftan við lið 390 Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Hinsvegar lækka útgjaldaskuldbindingar um 920 m.kr. vegna breytinga á framlögum til Þróunarsjóðs EFTA. Þá eru felldar niður 41,4 m.kr. tímabundnar fjárheimildir. Aðrar breytingar eru vegna gengis, launa og verðlagsbreytinga, samtals 180,1 m.kr.
Íslandsstofa
Framlag til málaflokksins er áætlað 439 m.kr. á næsta ári og jafngildir þeim tekjum sem markaðsgjald skilar en það er 0,05% af tryggingagjaldstofni. Gert er ráð fyrir að tekjur hækki um 53,2 m.kr. frá fjárlögum yfirstandandi árs. Fjárlagaliðir með
óskiptri fjárheimild
|