09 Fjármálaráðuneyti

Útgjöld og fjármögnun fjármálaráðuneytis breytist milli ára sem hér segir:

Heildargjöld fjármálaráðuneytis árið 2012 eru áætluð um 67.723 m.kr. á rekstrargrunni. Frá dragast sértekjur að fjárhæð 6.467 m.kr. en þær nema 9,5% af heildargjöldum ráðuneytisins. Gjöld umfram tekjur eru 61.256 m.kr. og af þeirri fjárhæð eru 50.802 m.kr. fjármagnaðar með beinu framlagi úr ríkissjóði og 2.904 m.kr. innheimtar af ríkistekjum. Mismunurinn, 7.550 m.kr., færist sem viðskiptahreyfingar ríkissjóðs.

Vakin er athygli á að í inngangi þessa kafla um gjöld A–hluta, kafla 3.5, er umfjöllun um fyrirhugaðan samdrátt í ríkisútgjöldum á næsta ári þar sem farið er heildstætt yfir þau áform fyrir öll ráðuneytin og málaflokka þeirra.

Í frumvarpinu dragast útgjöld fjármálaráðuneytisins saman um 952 m.kr. á föstu verðlagi fjárlaga 2011 en þegar einnig er tekið tillit til áhrifa af almennum verðlags– og gengisbreytingum lækka útgjöldin um 350 m.kr. milli ára eða sem svarar til 0,5% af veltu. Útgjaldabreytingum milli ára má skipta í þrjá þætti. Í fyrsta lagi verða gerðar ráðstafanir til að lækka útgjöld ráðuneytisins um 566 m.kr. í samræmi við markmið sem ríkisstjórnin hefur sett í áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum. Í öðru lagi er um að ræða ýmsar breytingar á útgjaldaskuldbindingum sem falla til á árinu 2012 en þær nema um 54 m.kr. til lækkunar, en 946 m.kr. til hækkunar ef frá eru taldar endurskoðaðar áætlanir um barnabætur og vaxtabætur sem lækka um samtals 1.000 m.kr. á milli ára. Í þriðja lagi falla niður tímabundin framlög til ýmissa verkefna að fjárhæð 332 m.kr. Loks bætast við launa– og verðlagshækkanir ársins 2012, sem eru áætlaðar 601 m.kr. Þar vega þyngst hækkanir á launum samkvæmt kjarasamningum við stéttarfélög ríkisstarfsmanna. Þá er í frumvarpinu gert ráð fyrir að í fjárheimildum vegna annarra rekstrargjalda en launa verði vegið upp vanmat á verðlagshækkunum í forsendum fjárlaga 2011 til viðbótar við spá um verðbreytingar ársins 2012, auk þess sem tekið er tilliti til áhrifa af lækkun á gengi krónunnar í útgjöldum sem greidd eru í erlendri mynt.

Fjárveitingar til verkefna fjármálaráðuneytisins markast nokkuð af því að gert er ráð fyrir áframhaldandi aðhaldsráðstöfunum í frumvarpinu í samræmi við áætlun ríkisstjórnarinnar um jöfnuð í ríkisfjármálum þótt þær verði ekki jafn umfangsmiklar og í fjárlögum undanfarinna þriggja ára. Hagræðingarkrafa til velferðarmálaflokka, skóla og löggæslu er fjórða árið í röð nálægt helmingi lægri en í annarri starfsemi. Engu að síður kalla sparnaðaráformin á árinu 2012 á margvíslegar hagræðingaraðgerðir og forgangsröðun verkefna. Áætlað er að aðhaldsaðgerðir ráðuneytisins á næsta ári lækki útgjöld sem nemur um 1% af veltu fjárlaga 2011 og er þá ekki leiðrétt fyrir ýmsum óreglulegum liðum sem ekki er hægt að taka tillit til í hagræðingaráformum ríkisstjórnarinnar.

Rekstrargjöld ráðuneytisins að frádregnum sértekjum eru áætluð 18.077 m.kr. og hækka um rúmar 960 m.kr. frá fjárlögum þessa árs. Rekstrarfjárveitingar flestra stofnana og verkefna sem heyra undir ráðuneytið eru lækkaðar alls um 226 m.kr. vegna áforma um hagræðingu í rekstrarkostnaði ríkissjóðs. Aðhaldsmarkið ráðuneyta voru sett miðað við að lækka útgjöld sem nemur 3% af veltu stjórnsýslu og almennrar þjónustu en 1,5% af veltu velferðarmálaflokka, skóla og löggæslu. Lækkunin hjá fjármálaráðuneytinu nemur 3% af rekstrarveltu þegar frá eru taldir óreglulegir liðir sem ekki teljast til eiginlegs rekstrar eins og fjármagnstekjuskattur eða lífeyrisskuldbindingar. Þótt markmiðin hafi verið sett miðað við veltu eru þau útfærð eftir forgangsröð og áherslum ráðuneytisins sem getur falið í sér mismikla skerðingu á fjárveitingum eins og fram kemur í umfjöllun um einstakar stofnanir og verkefni. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir auknum eða nýjum útgjaldaskuldbindingum í rekstri sem nema 747 m.kr. Þar munar mest um 410 m.kr. hækkun á fjármagnstekjuskatti sem ríkið greiðir af vaxtatekjum, arðgreiðslum og söluhagnaði eigna. Hækkunin færist jafnframt á tekjuhlið fjárlaga og hefur því ekki nettóáhrif á greiðslur úr ríkissjóði. Veitt er 150 m.kr. tímabundið framlag til embættis tollstjóra til að hefja þarfagreiningu og undirbúning að nýjum tollakerfum. Fjárheimildir á sérstökum lið sem ætlaður er til að bóka virðisaukaskatt af kaupum á tiltekinni tölvuþjónustu eykst um rúmar 73 m.kr. Stærstu stofnanir slíkrar þjónustu eru skertar um sömu fjárhæð í hlutfalli við kaup þeirra. Nokkrar millifærslur frá öðrum ríkisstofnunum og safnfjárlagaliðum skýra tæpar 54 m.kr. auknar útgjaldaskuldbindingar. Aukin flugumferð um Keflavíkurflugvöll skýrir 30 m.kr. aukna útgjaldaheimild embættis tollstjórans. Útgjöldin eru fjármögnuð með innheimtum ríkistekjum svo þau hafa ekki áhrif á greiðslustöðu ríkissjóðs. Kostnaðarauki vegna flutnings Fjársýslu ríkisins í Vegmúla 3 nemur rúmri 21 m.kr. Aðrar útgjaldaskuldbindingar að fjárhæð 9 m.kr. eru vegna ýmissa smærri verkefna. Á móti falla niður nokkur framlög sem veitt voru til tímabundinna verkefna að fjárhæð tæpar 47 m.kr. Loks nemur verðlagshækkun fjárveitinga til rekstrar um 486 m.kr.

Neyslu– og rekstrartilfærslur lækka um 1.395 m.kr. og verða 40.340 m.kr. en eru 41.735 m.kr. í fjárlögum ársins 2011. Þyngst vega breytingar á barnabótum og vaxtabótum um samtals 1.313 m.kr. Í fjárlögum 2011 var gert ráð fyrir að úthlutun barnabóta yrði 1 mia.kr. hærri en raun verður á. Reglum um tekjutengingu bótanna var breytt frá fyrra ári og við áætlun þeirra var tekjutengingin vanmetin. Að teknu tilliti til endurskoðaðrar áætlunar um útreikning umræddra bóta er gert ráð fyrir að barnabætur verði 8.262 m.kr. á næsta ári. Fyrirhugað er að breyta reglum um úthlutun barnabóta þannig að lágmark verði sett á útgreiðslu barnabóta með sambærilegum hætti og gildir um vaxtabætur. Lagt verður fram frumvarp til laga á haustþingi þar sem nánar er kveðið á um útfærsluna. Vaxtabætur eru hins vegar áætlaðar 17.325 m.kr. Nú verður bótum í fyrsta skipti einungis úthlutað á grundvelli greiddra vaxta og það skilyrði sett að úthlutun vaxtabóta byggist á því að framtal hafi borist en nú er bótunum úthlutað þótt svo hafi ekki verið gert. Báðar umræddar breytingar munu leiða til þess að upphæð úthlutaðra bóta mun lækka og er áætlað að lækkun bóta vegna þessa verði rúmar 300 m.kr. Í öðru lagi er gert ráð fyrir hækkun á fjárheimild til jöfnunar á örorkubyrði almennra lífeyrissjóða um 181 m.kr. vegna endurskoðaðrar áætlunar á tryggingagjaldi sem miðað er við í útreikningum. Í þriðja lagi falla niður 250 m.kr. sem veittar voru til Starfsendurhæfingarsjóðs. Annar samdráttur á neyslu– og rekstrartilfærslum til að mæta aðhaldsmarkmiðum ríkisstjórnarinnar nemur 12 m.kr.

Viðhalds– og stofnkostnaður er áætlaður 2.839 m.kr. og er það 84 m.kr. hækkun milli ára. Þyngst vegur 115 m.kr. fjárheimild til Fasteigna ríkissjóðs vegna áætlana um verðlagsþróun á næsta ári. Í öðru lagi eru veittar 18 m.kr. til breytinga á skattvinnslukerfum hjá embætti ríkisskattstjóra vegna ýmissa skattabreytinga sem koma til framkvæmda á næsta ári. Hins vegar fellur niður 35 m.kr. tímabundin fjárveiting sem veitt var til skattvinnslukerfanna á þessu ári. Í þriðja lagi lækka framlög um 14 m.kr. til að mæta áformum um samdrátt í ríkisútgjöldum en sett var markmið um 3% lækkun.

Vikið er nánar að áformum um sparnað og forgangsröð útgjalda og helstu útgjaldabreytingar í greinargerð um viðkomandi fjárlagaliði hér á eftir

Skipting áætlaðra útgjalda ráðuneytisins árið 2012 eftir helstu málefnaflokkum er sýnd í myndinni hér á eftir.

Skuldbindandi samningar

Fjármálaráðuneytið hefur á síðustu árum gert samninga við samtök, einkaaðila og sveitarfélög um verkefni sem áætlað er að nemi samtals um 1.218,4 m.kr. á þessu ári. Þessir samningar eru tilgreindir í töflunni hér fyrir neðan. Fjárhæðir í töflunni, að undanskildu árinu 2011, eru á áætluðu verðlagi ársins 2012 og miðast við hámarksskuldbindingu en geta orðið lægri ef t.d. forsendur, sem kveðið er á um í sumum samningum, taka breytingum. Samtals nema samningarnir 2,0% af heildargjöldum ráðuneytisins á árinu 2012.

Allir framangreindir þjónustusamningar á vegum fjármálaráðuneytisins eru gerðir samkvæmt heimild í 30. gr. fjárreiðulaga. Á árinu 2002 var gerður samningur um rekstur og viðhald á nýju fjárhags– og mannauðskerfi ríkisins að undangengnu útboði og er reiknað með að árlegur kostnaður við hann verði um 491 m.kr. Útgjöld vegna þjónustusamninga um rekstur eldra launagreiðslukerfis og bókhalds– og áætlanakerfis ríkisins féllu niður frá og með árinu 2006. Þó er nauðsynlegt að reka gagnagrunn eldri kerfanna áfram um sinn vegna launa– og bókhaldsgagna fyrri ára sem þar er að finna. Undir liðnum skattvinnslukerfi eru samningar um rekstur nokkurra kerfa sem samanlagt nema 378 m.kr. á ári. Um er að ræða rekstrar– og viðhaldssamninga við Skýrr, samninga um vefframtal, notendaleyfi, gagnaflutninga og rekstur staðarnets fyrir skattkerfið í heild. Gerður var samningur við Seðlabanka Íslands árið 2007, um að bankinn tæki að sér helstu verkefni sem Lánasýsla ríkisins hafði áður með höndum. Vegna aukins umfangs í umsýslu lána– og skuldamála var ákveðið að endurnýja samninginn við Seðlabankann á yfirstandandi ári og fela honum viðbótarverkefni. Gera má ráð fyrir að þeir samningar sem renna út á tímabilinu verði flestir endurnýjaðir þegar að því kemur þannig að jafnaði verði nálægt 1.245 m.kr. bundinn árlega vegna framangreindra verkefna.

Tilraunaverkefni í kynjaðri fjárlagagerð

Markmið tilraunaverkefnis fjármálaráðuneytis var að kanna áhrif millifæranleika persónuafsláttar milli sambýlisfólks út frá kynjasjónarmiðum. Verkefnið byggir á könnun á því hvernig framteljendur hafa notfært sér millifæranleika persónuafsláttar frá tekjuskatti, en millifæranleikinn gerir það að verkum að tekjur eru skattlagðar eins og um tvo aðila sé að ræða jafnvel þótt aðeins annar aðilinn afli teknanna.

Millifæranleiki persónuafsláttar er umdeildur út frá jafnréttissjónarmiðum. Röksemdafærsla með millifæranleikanum er að með því móti hefur sambýlisfólk meira val í því hvernig tekjuöflun er háttað og hann getur aukið tekjur heimila þar sem annar aðili er undir skattleysismörkum en hinn yfir þeim. Aftur á móti getur millifæranleikinn ýtt undir hefðbundna verkaskiptingu kynjanna með því að hækka þröskuld þess sem ekki hefur aflað tekna utan heimilis og þar með haft neikvæð áhrif á fjárhagslegt sjálfstæði kvenna. Ástæður fyrir því að karl og kona millifæra persónuafslátt sín á milli geta verið af margvíslegum toga sem sumar tengjast hefðbundnum kynhlutverkum en aðrar ekki, svo sem nám eða veikindi annars aðilans.

Ráðuneytið gerði könnun á fjölda þeirra para sem voru í þeirri stöðu að eftir álagningu greiddi annað þeirra tekjuskatt en ekki hitt. Þetta eru því gögn um stöðu mála eftir að álagning hefur farið fram og næsta víst að í einhverjum tilvikum hefur millifærsla persónuafsláttarins orðið til þess að hvorugt hefur þurft að greiða tekjuskatt. Miðað við ofangreinda afmörkun voru 2.057 karlar og 470 konur í sambúð árið 2009 þar sem annað greiddi tekjuskatt en ekki hitt. Þessi hópur er rúmlega 4% af öllum hjónum og sambýlisfólki. Það ber að hafa í huga að tekjumyndun og öflun einstaklinga árið 2009 var að sumu leyti frábrugðin því sem eðlilegt má telja.

Ekki var kannað hvort millifærsla persónuafsláttar sé varanleg á milli para eða hvort algengara sé að millifærslan sé tímabundin. Þá þyrfti einnig að gera ítarlegri rannsókn þar sem skoðað er hvort um sömu einstaklinga eða pör sé að ræða ár eftir ár í hópi sem er afmarkaður með sama hætti og hér var gert.

Niðurstaða könnunarinnar sýnir að millifærður persónuafsláttur er tíðari hjá körlum í lægstu tekjuhópunum (undir 1,5 milljón á ári) og einnig hjá körlum með mjög háar tekjur. Hjá konum er ekki sama tilhneiging. Hjá þeim dreifist millifæranleikinn nokkuð jafnt eftir tekjubilum en er þó tíðastur hjá þeim tekjuhæstu. Millifærslurnar eru algengastar hjá fólki á aldrinum 40–70 ára en fátíðari meðal yngri og eldri hópa. Að öðru leyti er niðurstaðan sú að hjá stærstum hluta þess hóps sem var skoðaður, var tekjumunur einstaklinga tiltölulega lítill. Frekari greininga er þörf svo hægt sé að kveða á um með óyggjandi hætti hvort núverandi fyrirkomulag millifæranleika stuðli að minni atvinnuþátttöku kvenna.

Ráðuneyti

Eftirfarandi fjárlagaliðir teljast til þessa málefnaflokks: 101 Fjármálaráðuneytið, aðalskrifstofa og 199 Ráðstöfunarfé.

Heildarfjárveiting til málefnaflokksins hækkar um 12,2 m.kr. frá gildandi fjárlögum þegar frá eru taldar almennar launa– og verðlagsbreytingar sem nema 52,6 m.kr. Lækkun fjárheimildar á aðalskrifstofu ráðuneytisins að upphæð um 17,5 m.kr. er til að mæta aðhaldsmarkmiðum í samræmi við áætlun ríkisstjórnarinnar um jöfnuð í ríkisfjármálum. Jafnframt eru millifærðar fjárheimildir að upphæð 31 m.kr. af safnlið ráðuneytisins á aðalskrifstofu þar sem umsjón þeirra er nú í höndum starfsfólks ráðuneytisins og rétt þykir að færa fjárheimildirnar þar sem kostnaðurinn fellur til. Að auki er millifærð fjárheimild af aðalskrifstofu ráðuneytisins á Rekstrarfélag Stjórnarráðsins vegna umsýslu ráðherrabifreiða. Ráðstöfunarfé ráðherra lækkar um 0,2 m.kr. á milli ára.

Skatta– og tollamál

Eftirfarandi fjárlagaliðir teljast til þessa málefnaflokks: 210 Ríkisskattstjóri; 212 Skatta– og tollamál, ýmis útgjöld; 214 Yfirskattanefnd; 215 Skattrannsóknarstjóri ríkisins; 250 Innheimtukostnaður og 262 Tollstjórinn.

Útgjöld stofnana og verkefna á sviði skatta– og tollamála lækka um 4,5 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum launa– og verðlagsbreytingum. Alls koma rúmar 120 m.kr. til lækkunar útgjalda til þess að mæta markmiðum um samdrátt ríkisútgjalda. Tímabundnar fjárveitingar að upphæð samtals 82,5 m.kr. falla niður á næsta ári. Veitt er 150 m.kr. fjárveiting til embættis tollstjóra til að undirbúa og hefja endurnýjun á tollakerfinu. Aukin flugumferð skýrir 30 m.kr. aukna fjárheimild á útgjaldahlið embættis tollstjóra sem er mætt með jafnhárri tekjuheimild. Loks er veitt 18 m.kr. fjárheimild til embættis ríkisskattstjóra vegna breytinga á tölvukerfum í tengslum við skattabreytingar. Launa– og verðlagsbreytingar á sviði skatta– og tollamála nema 387,3 m.kr

210 Ríkisskattstjóri. Gert er ráð fyrir að fjárheimildir embættisins lækki um 101,9 m.kr. að raungildi frá fjárlögum þessa árs og nemi alls 2.484,7 m.kr. Launa– og verðlagshækkanir nema 172,3 m.kr. Raunlækkunin stafar af samdrætti í útgjöldum að upphæð 71 m.kr. til þess að mæta aðhaldsmarkmiðum ráðuneytisins og brottfalli þriggja tímabundinna fjárveitinga að upphæð 48,9 m.kr. Hækkun á fjárheimildum að upphæð 18 m.kr. kemur til af breytingum á tölvukerfum vegna ýmissa skattabreytinga sem áætlað er að komi til framkvæmda á næsta ári með tilheyrandi kostnaðarauka hjá embættinu.

212 Skatta– og tollamál. Gert er ráð fyrir að fjárheimildir til sérstakra skatta– og tollaverkefna lækki um 1,9 m.kr. í samræmi við áform um lækkun ríkisútgjalda. Aðrar lækkanir eru af tvennum toga. Annars vegar fellur niður tímabundin fjárveiting að upphæð 20 m.kr. sem veitt var til átaks í skattrannsóknum og hins vegar eru millifærðar 7 m.kr. vegna breyttra áherslna í greiningarvinnu í skattkerfinu, skattheimtu og bótakerfum. Launa– og verðlagsbreytingar nema 1 m.kr. á næsta ári.

214 Yfirskattanefnd. Gert er ráð fyrir að fjárheimildir til nefndarinnar skerðist um 3,3 m.kr. að frátöldum verðlagsbótum. Lækkun fjárheimilda er í samræmi við áætlanir ríkisstjórnarinnar um jöfnuð í ríkisfjármálum. Verðlagsbreytingar nema 8,4 m.kr.

215 Skattrannsóknarstjóri ríkisins. Gert er ráð fyrir að fjárheimildir til embættisins lækki um 8,2 m.kr. að frátöldum launa– og verðlagsbótum sem nema 21,3 m.kr. Lækkunin kemur til vegna aðhaldsmarkmiða ríkisstjórnarinnar.

250 Innheimtumál. Miðað er við sama umfang við umsýslu innheimtumála og gert var í fjárlögum 2011. Erfitt er að áætla fyrir um þennan lið, en þegar hefur verið ráðist í átak við að hagræða í umsýslu innheimtumála.

262 Tollstjórinn. Fjárheimild stofnunarinnar nemur alls 2.241,2 m.kr. Samkvæmt frumvarpinu eykst fjárheimildin um 137,8 m.kr. frá yfirstandandi fjárlögum að frátöldum launa– og verðlagsbreytingum. Stafar hækkunin fyrst og fremst af 150 m.kr. tímabundinni fjárveitingu til þess að hefja undirbúning að gerð nýrra tollakerfa, en óumflýjanlegt er að hefjast handa við umfangsmiklar úrbætur á búnaðinum þegar á næsta ári. Ráðist verður í þarfagreiningu og hönnun nýs kerfis árið 2012. Aðrar hækkanir stafa af aukinni flugumferð um Keflavíkurflugvöll með tilheyrandi auknum tekjum af tollafgreiðslugjaldi og auknum kostnaði vegna fjölgunar starfsfólks og þ.m. breytingar á tekju– og útgjaldahlið stofnunarinnar. Lækkun fjárheimilda af upphæð 35,7 m.kr. er í samræmi við áætlun ríkisstjórnarinnar um jöfnuð í ríkisfjármálum. Felldar eru niður tvær tímabundnar fjárheimildar að upphæð samtals 6,5 m.kr. Launa– og verðlagsbreytingar nema 159 m.kr.

Lífeyrir og eftirlaun

Til þessa málaflokks teljast þrír fjárlagaliðir: 381 Lífeyrisskuldbindingar, eftirlaun; 391 Jöfnun á örorkubyrði almennra lífeyrissjóða og 393 Starfsendurhæfingarsjóður. Áætlað er að útgjöld málaflokksins nemi 8.054 m.kr. árið 2012 og lækki um 69,2 m.kr. frá fjárlögum þessa árs.

381 Lífeyrisskuldbindingar. Á þennan lið er áætlað bæði fyrir greiddum verðlagsuppbótum á lífeyri og reiknuðum breytingum vegna skuldbindinga ríkissjóðs gagnvart lífeyrissjóðum við ávinnslu ríkisstarfsmanna á lífeyrisréttindum á árinu umfram eignir sjóðanna. Hér er einkum um að ræða skuldbindingar vegna B–deilda Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóðs hjúkrunarfræðinga. Í árslok 2010 námu heildarlífeyrisskuldbindingar ríkissjóðs 491,6 mia.kr., en á mót námu fyrirframgreiðslur ríkissjóðs til sjóðanna 146,5 mia.kr. Hreinar lífeyrisskuldbindingar ríkissjóðs námu því 345,1 mia.kr. í árslok 2010 samkvæmt ríkisreikningi. Hækkun hreinna lífeyrisskuldbindinga ríkissjóðs nam 5,2 mia.kr. á árinu 2010. Breytingin skiptist þannig að gjaldfærðar skuldbindingar námu 9,0 mia.kr., almennar verðbreytingar 5,8 mia.kr. en á móti greiddi ríkissjóður 9,5 mia.kr. fyrirfram og vegna lífeyrishækkana. Af gjaldfærðum lífeyrisskuldbindingum færðust 8,2 mia.kr. hjá fjármálaráðuneytinu og 0,8 mia.kr. hjá ríkisstofnunum vegna viðbótariðgjalda. Raunávöxtun opinberu lífeyrissjóðanna var jákvæð um 1,9% hjá B–deild LSR og 1,84% hjá LH á árinu 2010. Þrátt fyrir það rýrnuðu eignir beggja sjóðanna upp í óuppgerðar skuldbindingar á árinu. Í árslok 2010 var eignastaða B–deildar LSR neikvæð um 5,7% en hún var neikvæð um 4,1% í ársbyrjun. Eignastaða LH lækkaði úr 13,9% í ársbyrjun í 13,1% í árslok 2010. Í kjölfar rýrnandi eignastöðu sjóðanna hækkaði skuldbinding ríkissjóðs gagnvart þeim um 6,5 mia.kr. á árinu 2010. Önnur áhrif á lífeyrisskuldbindingar ríkissjóðs á árinu 2010 voru ýmist til hækkunar eða lækkunar. Má þar nefna hækkun um 14,6 mia.kr. vegna áhrifa launabreytinga og réttindaávinnslu á árinu hjá sjóðunum. Á móti fól jávæð raunávöxtun opinberu lífeyrissjóðanna í sér að innstæða ríkissjóðs hjá þeim vegna fyrirframgreiðslna hækkaði um 6,3 mia.kr. vegna vaxta og verðbóta. Gert er ráð fyrir að árin 2011 og 2012 breytist skuldbindingin í samræmi við launaþróun og áunnin réttindi. Ekki verði um að ræða teljandi breytingar vegna launahækkana eða breyttra reikniforsendna svo sem á lífslíkum lífeyrisþega. Alls er áætlað að gjaldfærð hækkun lífeyrisskuldbindinga verði rúmir 5,4 mia.kr. á næsta ári sem er svipað því sem gert var ráð fyrir í fjárlögum 2011. Hins vegar er gert ráð fyrir að greiðslur úr ríkissjóði vegna uppbóta á lífeyri fyrrum starfsmanna verði nokkru hærri en gjaldfærslan eða um 8,1 mia.kr. Eins og á fyrri árum er miðað við að ekki verði nýtt heimild í lögum til að draga viðbótariðgjöld stofnana frá verðlagsuppbótunum og styrkir það stöðu áður nefndra lífeyrissjóða.

Vegna erfiðrar stöðu ríkissjóðs er ekki gert ráð fyrir sérstakri fyrirframgreiðslu vegna skuldbindinga sjóðsins eins og gert var um tíma fyrir nokkrum árum. Uppsafnaðar flýtigreiðslur ríkissjóðs nema nú 146,5 mia.kr. með áunninni ávöxtun. Að óbreyttu stefnir B–deild LSR í þrot á árinu 2025 og LH á árinu 2027. Í forsendum er almennt miðað við 3,5% raunávöxtun eigna frá árslokum 2010. Við það að sjóðirnir tæmast myndi ríkissjóður sem bakábyrgðaraðili í kjölfarið á því að þurfa að greiða árlega nálægt 20 mia.kr. næstu 10 árin frá og með 2025 en eftir það færu greiðslurnar lækkandi. Greiðsla ríkissjóðs vegna bakábyrgðar kemur til viðbótar greiðslu lífeyrishækkana sem árlega munu nema u.þ.b. 10 mia.kr. á þessu tímabili. Loks skal þess getið að lífeyrisskuldbindingar ríkisfyrirtækja og stofnana í B– og C–hluta fjárlaga eru færðar til gjalda í reikningum þeirra.

391 Jöfnun á örorkubyrði almennra lífeyrissjóða. Gert er ráð fyrir 180,7 m.kr. hækkun á fjárheimild þessa fjárlagaliðar. Um er að ræða markaðar tekjur sem nema 0,325% af stofni tryggingagjalds. Miðað við nýjustu spár um þróun stofnsins er reiknað með því að framlagið verði 2.620 m.kr. árið 2012.

393 Starfsendurhæfingarsjóður. Lagt er til að 250 m.kr. framlag til sjóðsins verði fellt niður. Framlag til sjóðsins í fjárlögum tók mið af áformum í stöðugleikasáttmála ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins í tengslum við gerð kjarasamninga árið 2009. Í sáttmálanum var gert ráð fyrir að sjóðurinn fengi 150 m.kr. framlag á árinu 2010, 250 m.kr. árið 2011 og 350 m.kr. árið 2012. Aðilar vinnumarkaðarins sögðu sig frá þessum stöðugleikasáttmála á síðasta ári og óskuðu eftir því með bréfi að framlag til sjóðsins yrði fellt niður á árinu 2010. Í yfirlýsingu ríkisstjórnar í tengslum við nýgerða kjarasamninga er gert ráð fyrir að skipulag starfsendurhæfingarmála verði tekið til sérstakrar skoðunar í nefnd á haustmánuðum 2011 og mun þá skýrast í hvaða farveg þessum málum verður komið.

Barnabætur og vaxtabætur

Til þessa málaflokks fjárlagaliðirnir: 811 Barnabætur og 821 Vaxtabætur.

811 Barnabætur. Gert er ráð fyrir að barnabætur nemi 8,3 mia.kr. á næsta ári. Til samanburðar mun úthlutun bótanna nema 8,2 mia. kr. á yfirstandandi ári. Fyrirhugað er að breyta reglum um úthlutun bótanna þannig að lágmark verði sett á útgreiðslu barnabóta með sambærilegum hætti og gildir um vaxtabætur. Lagt verður fram frumvarp til laga á haustþingi þar sem nánar er kveðið á um útfærsluna.

821 Vaxtabætur. Gerð er tillaga um 17.325 m.kr. fjárheimild til greiðslu almennra vaxtabóta og sérstakrar vaxtaniðurgreiðslu á næsta ári. Þá mun bótum í fyrsta skipti einungis verða úthlutað á grundvelli greiddra vaxta. Jafnframt verður flutt frumvarp til laga um að úthlutun vaxtabóta byggist á því að framtal hafi borist en nú er bótunum úthlutað þótt svo hafi ekki verið gert. Báðar umræddar breytingar munu leiða til þess að upphæð úthlutaðra bóta mun lækka en erfitt er að segja til um hversu miklu munar. Á árinu 2012 verður úthlutað í seinna sinn sérstakri vaxtaniðurgreiðslu að fjárhæð nálægt 6 mia.kr.

Afskrifaðar kröfur, fjármagnstekjuskattur og ríkisábyrgðir

Eftirfarandi fjárlagaliðir teljast til þessa málefnaflokks: 711 Afskriftir skattkrafna; 721 Fjármagnstekjuskattur, 971 Ríkisábyrgðir og 973 Tapaðar kröfur og tjónabætur.

Fjárheimildir þessa málefnaflokks nema 12.720 m.kr. og hækka um 410 m.kr. frá gildandi fjárlögum. Áætlun um afskrifaðar skattkröfur er óbreytt milli ára. Um er að ræða fjárheimild á móti gjaldfærslu á bæði beinum afskriftum á kröfum sem taldar eru vera sannanlega tapaðar, t.d. vegna gjaldþrota, og óbeinum afskriftum þar sem kröfur eru færðar niður um tiltekinn hluta sem reynslan hefur leitt í ljós að muni að líkindum ekki innheimtast. Erfitt er að áætla fyrir þessum gjaldfærslum fyrir fram í fjárlögum. Vakin er athygli á því að þótt afskrifaðar kröfur séu færðar til gjalda á þennan lið í uppgjöri á rekstrargrunni þá hefur það ekki í för með sér neinar greiðslur úr ríkissjóði. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að fjármagnstekjuskattur sem ríkissjóður greiðir af vaxtatekjum, arðgreiðslum og söluhagnaði eigna hækki um 410 m.kr. og verði 2.610 m.kr. Fjármagnstekjuskatturinn færist einnig á tekjuhlið ríkissjóðs og hefur þessi breyting því ekki áhrif á afkomu ársins. Í þriðja lagi er ekki gert ráð fyrir gjaldfærslu ríkisábyrgða á næsta ári. Gerðar voru lagalegar ráðstafanir í fjáraukalögum 2010 til þess að gjaldfæra á því ári uppreiknaðan höfuðstól skulda með ríkisábyrgð sem fallið gátu á ríkissjóð vegna innleystra ábyrgða föllnu bankanna þriggja frá og með 31. desember 2010. Loks er í fjórða lagi gert ráð fyrir óbreyttri fjárheimild vegna tapaðra krafna og tjónabóta í frumvarpinu eða 110 m.kr. Ómögulegt er að áætla fyrirfram fyrir um útgjöld til þessara mála.

Óviss útgjöld

Til þessa málaflokks telst einn fjárlagaliður: 989 Óviss útgjöld.

989 Óviss útgjöld. Á þessum lið er að finna 4,8 mia.kr. fjárheimild til þess að bregðast við óvæntum og ófyrirséðum útgjöldum, eins og t.d. í gengismálum, verðlagsmálum, vegna kjarasamninga o.s.frv.

Þjónusta við ríkisaðila

Eftirfarandi fjárlagaliðir teljast til þessa málefnaflokks: 103 Fjársýsla ríkisins; 901 Framkvæmdasýsla ríkisins; 905 Ríkiskaup; 976 Lánaumsýsla ríkissjóðs; 977 Bankasýsla ríkisins; 980 Rekstrarfélag Stjórnarráðsins; 981 Ýmsar fasteignir ríkissjóðs; 984 Fasteignir ríkissjóðs og 985 Rekstur fyrrum varnarsvæða við Keflavíkurflugvöll.

Þessi málefnaflokkur tekur til stofnana og verkefna sem snúa að þjónustu við aðra ríkisaðila, s.s. bókhalds– og innkaupaþjónustu. Heildargjöld málefnaflokksins eru áætluð 8.172 m.kr., en gert er ráð fyrir að innheimtar verði 5.938 m.kr. sértekjur fyrir veitta þjónustu. Engar meiriháttar breytingar eru á umræddum stofnunum og verkefnum milli ára. Árið 2009 var komið á fót sérstakri Bankasýslu ríkisins sem fer með eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum meðan á uppbyggingu og endurreisn fjármálakerfisins stendur. Árið 2011 kom út skýrsla starfshóps sem falið var að kanna kosti þess að sameina stofnanir Ríkiskaupa, Framkvæmdasýslu ríkisins og Fasteigna ríkissjóðs í eina eða tvær stofnanir. Ákvörðunar um sameiningar umræddra stofnana er að vænta á haustmánuðum 2011.

103 Fjársýsla ríkisins. Gert er ráð fyrir að fjárheimild stofnunarinnar nemi 1.467,7 m.kr. í frumvarpinu og hækki um 20 m.kr. milli ára að undanskildum launa– og verðlagsbreytingum. Þrjár breytingar eru gerðar á fjárheimildum stofnunarinnar í frumvarpinu. Í fyrsta lagi eru fjárheimildir auknar um 60,9 m.kr. í tengslum við flutning embættisins frá Sölvhólsgötu 7 í Vegmúla 3 í tengslum við breytingar á Stjórnarráðinu. Í öðru lagi eru fjárheimildir embættisins skertar um 40,9 m.kr. til þess að mæta markmiðum um aðhaldsráðstafanir í útgjaldaramma ráðuneytisins og í þriðja lagi aukast fjárheimildir um 82,9 m.kr. vegna áætlaðra launa– og verðlagsbreytinga á næsta ári.

901 Framkvæmdasýsla ríkisins. Gert er ráð fyrir að útgjaldaheimild og sértekjur stofnunarinnar hækki um 11,4 m.kr. milli ára og rekstrarvelta verði um 160,5 m.kr. Hækkunin stafar af launa– og verðlagsáætlun fyrir næsta ár. Samkvæmt lögum um skipan opinberra framkvæmda selur stofnunin ráðuneytum og ríkisstofnunum þjónustu sína samkvæmt gjaldskrá sem miðast við að tekjurnar standi undir rekstri hennar.

905 Ríkiskaup. Gert er ráð fyrir að útgjaldaheimild og sértekjur stofnunarinnar hækki um rúmar 81,9 m.kr. frá fjárlögum þessa árs og að veltan nemi 1.551,3 m.kr. á næsta ári. Fyrst og fremst er um að ræða útgjaldaaukningu vegna launahækkana í tengslum við kjarasamninga ríkisstarfsmanna á árinu 2011. Samkvæmt lögum um opinber innkaup skal þóknun, sem stofnunin innheimtir af viðskiptavinum sínum, standa undir rekstrinum og er því ekkert framlag til hennar úr ríkissjóði.

976 Lánaumsýsla ríkissjóðs. Gert er ráð fyrir fjárheimild að upphæð 106 m.kr. á þessum lið í frumvarpinu. Fjármálaráðuneytið hefur samið við Seðlabanka Íslands um að bankinn taki að sér ákveðin verkefni á sviði lánaumsýslu samkvæmt samningi við ráðuneytið. Tvær breytingar eru gerðar á fjárheimildinni í frumvarpinu. Annars vegar eru millifærðar 9 m.kr. af liðnum þar sem í upphaflegum drögum að endurgerðum samningi við bankanna var gert ráð fyrir að bankinn sinnti ákveðinni þjónustu en ákveðið að aðalskrifstofan tæki sjálf að sér. Hins vegar er gert ráð fyrir 5,4 m.kr. hækkun vegna launa–, gengis– og verðlagsbreytinga á næsta ári.

977 Bankasýsla ríkisins. Fjárheimildir stofnunarinnar nema 76 m.kr. á næsta ári og lækki um 2,2 m.kr. frá yfirstandandi fjárlögum að undanskildum launa– og verðlagsbreytingum sem nema 6,9 m.kr. Um er að ræða lækkun á fjárheimild til að mæta aðgerðum ríkisstjórnarinnar um jöfnuð í ríkisfjármálum. Lög um Bankasýslu ríkisins kveða á um að stofnunin starfi tímabundið og ekki lengur en í fimm ár.

980 Rekstrarfélag Stjórnarráðsins. Starfsemi rekstrarfélagsins er að stærstum hluta fjármögnuð með þjónustugjöldum sem innheimt eru hjá ráðuneytum við Arnarhól fyrir leigu og rekstur húsnæðis, tölvuþjónustu og öryggisgæslu. Að auki ákvað ríkisstjórnin haustið 2010 að rekstrarfélagið tæki að sér umsýslu ráðherrabifreiða. Í frumvarpinu er að finna millifærslur frá hverju ráðuneyti til rekstrarfélagsins, samanlagt 23,9 m.kr., vegna kostnaðar við umsýslu bifreiðanna. Jafnframt eru sameinuð nokkur fjárlagaviðföng til þess að einfalda bókhald félagsins. Gert er ráð fyrir 1,2 m.kr. lækkun fjárheimilda vegna hagræðingaraðgerða í tengslum við jöfnuð í ríkisfjármálum en óbreyttum fjárheimildum að öðru leyti ef frá eru taldar launa– og verðlagshækkanir að fjárhæð 18,6 m.kr.

981 Ýmsar fasteignir ríkissjóðs. Fjárheimildir á þessum lið lækka um 0,5 m.kr. á næsta ári til þess að mæta markmiðum um samdrátt í ríkisútgjöldum. Fjárveitingin hefur lækkað töluvert undanfarin ár. Alls var 14,5 m.kr. fjárheimild á þessum lið á árinu 2010, en heimildin lækkaði um samtals 10 m.kr. á fjárlögum yfirstandandi árs og verður því 4 m.kr. á næsta ári.

984 Fasteignir ríkissjóðs. Útgjöld þessa fjárlagaliðar eru fjármögnuð að fullu með sértekjum af húsaleigu frá ríkisstofnunum sem hafa aðsetur í húsnæði í umsjón Fasteigna ríkissjóðs. Engar breytingar eru gerðar á fjárheimildum stofnunarinnar í frumvarpinu að undanskildum launa– og verðlagsbreytingum sem nema samtals 115 m.kr.

985 Rekstur fyrrum varnarsvæða við Keflavíkurflugvöll. Gert er ráð fyrir að dregið verði úr framlagi til fyrrum varnarsvæða við Keflavíkurflugvöll um 40,6 m.kr. að undanskildum launa– og verðlagsbreytingum að fjárhæð 26,5 m.kr. Nemur fjárheimild til reksturs svæðanna alls 523,9 m.kr. á næsta ári. Rekstur eignanna og önnur umsýsla er í höndum þróunarfélags sem stofnað var sérstaklega um eignir ríkisins á fyrrum varnarsvæðum við Keflavíkurflugvöll. Fjárveitingunni er ætlað að standa straum af kostnaði við að koma eignum á svæðinu í söluhæft ástand og að annast rekstur, viðhald og framkvæmdir á fasteignum á næsta ári.

Annað

Eftirfarandi fjárlagaliðir teljast til þessa málefnaflokks: 481 Útgjöld samkvæmt heimildarákvæðum; 990 Ríkisstjórnarákvarðanir; 994 Virðisaukaskattur ríkisstofnana af tölvuvinnslu og 999 Ýmislegt

481 Útgjöld samkvæmt heimildarákvæðum. Á þessum fjárlagalið er áætlað fyrir útgjöldum sem leiða af heimildarákvæðum skv. 6. gr. frumvarpsins, svo og fyrir útgjöldum sem ríkissjóði kann að verða gert að inna af hendi samkvæmt sérlögum en ekki er hægt að sjá fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Áætlun um ráðstöfun á fjárveitingu liðarins er jafnan háð nokkurri óvissu. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir 10 m.kr. lækkun á fjárheimildinni. Byggir sú tillaga á spám um samdrátt í fasteignasölu en auk þess er lagt til að dregið verði úr því að ráðstafa söluandvirði eigna til viðhalds eða breytinga á annarri eign. Sérstök umfjöllun er um 6. gr. frumvarpsins í kafla 7 og vísast til hennar um skýringar að öðru leyti.

990 Ríkisstjórnarákvarðanir. Af þessum lið er greiddur kostnaður vegna ýmissa mála á vegum ráðuneyta sem eðlilegt þykir að ríkisstjórnin taki sameiginlega ákvörðun um og ýmis tilfallandi útgjöld sem ekki hefur verið séð fyrir á öðrum fjárlagaliðum. Gert er ráð fyrir að fjárheimildin haldist óbreytt milli ára og nemi 160 m.kr. á næsta ári.

994 Virðisaukaskattur ríkisstofnana af tölvuvinnslu. Í fjárlögum ársins 2008 var ákveðið að endurgreiða ríkisstofnunum virðisaukaskatt af vinnslu, skráningu og daglegum rekstri tölvukerfa til viðbótar við almenna endurgreiðslu vegna hugbúnaðargerðar og tölvuþjónustu. Tilgangurinn með þessu er að láta virðisaukaskattsreglur ekki hafa áhrif á ákvarðanir sem teknar eru í ríkisstofnunum um hvort tölvuvinnsla fer fram á þeirra eigin vegum eða er keypt að. Framkvæmdin er þannig að virðisaukaskattur af þjónustunni er gjaldfærður á þennan sameiginlega lið en ekki á fjárlagaliði einstakra stofnana. Komið hefur í ljós að kaup á umræddri þjónustu eru orðin nánast tvöfalt hærri en í upphafi og hafa fjárheimildir verið vanáætlaðar í nokkur ár. Sem dæmi voru bókfærð gjöld á árinu 2010 tæpar 170 m.kr. en fjárheimild aðeins tæpar 92 m.kr. Í frumvarpinu er því gert ráð fyrir aukningu um 73,6 m.kr. til þess að aðlaga fjárheimild þessa liðar að raunverulegri veltu. Á móti lækka fjárheimildir stofnana sem kaupa að tölvuvinnslu í sama mæli.

999 Ýmislegt. Á þennan lið eru færðar fjárveitingar til ýmissa verkefna sem ekki verða heimfærðar á aðra liði ráðuneytisins. Fjárveitingar til þeirra nema alls um 894,6 m.kr. og lækka um tæpar 41 m.kr. frá fjárlögum yfirstandandi árs að frátöldum verðlagshækkunum sem nema 28 m.kr. Í fyrsta lagi er gert er ráð fyrir niðurskurði á fjárveitingum um rúmar 19 m.kr., til þess að mæta áformum um lækkun ríkisútgjalda. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að millifærðar verði 31 m.kr. vegna sameiningar og flutnings ýmissa smærri verkefna til aðalskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Millifærslan samanstendur af 9 m.kr. fjárheimild sem millifærð var af liðunum 09–976 Lánaumsýsla ríkisins, 7 m.kr. fjárheimild af liðnum 09–212 Skatta– og tollamál og nýrri fjárveitingu að fjárhæð 15 m.kr. vegna sérfræðiþjónustu við ráðgjafar– og greiningarvinnu sem nauðsynleg er talin vegna verkefna á sviði efnahags– og ríkisfjármála og til að halda umgjörð opinberra fjármála traustri. Þar sem aðalskrifstofa ráðuneytisins annast umsýslu umræddra verkefna í meira mæli nú en áður er millifærslan gerð til að endurspegla kostnaðinn sem til fellur þar sem útgjöldin verða til. Í þriðja lagi er fellt niður tímabundið framlag til verkefna á vegum íslenska upplýsingasamfélagsins. Samstarfssamningur um kjararannsóknir sem er í gildi milli Hagstofu Íslands og Kjararannsóknarnefndar opinberra starfsmanna tekur almennum verðlagsbreytingum sem og ýmis önnur verkefni. Loks er millifærð 9 m.kr. stofnkostnaðarfjárheimild til endurnýjunar á ráðherrabifreiðum til Rekstrarfélags Stjórnarráðsins sem nú annast umsýslu og endurnýjun bifreiðanna vegna kaupa á ráðherrabifreiðum.

Fjárlagaliðir með óskiptri fjárheimild

Eftirfarandi er yfirlit yfir fjárlagaliði með óskiptum fjárheimildum ráðuneytisins sem heimilt er að millifæra fjárheimildir af á aðra fjárlagaliði innan fjárlagaársins í samræmi við forsendur og tilgang fjárveitinganna. Nánari umfjöllun um þessa safnliði fjárheimilda er að finna í kafla 3.10 að framan.