12 Efnahags– og viðskiptaráðuneyti

Útgjöld og fjármögnun efnahags– og viðskiptaráðuneytis breytist milli ára sem hér segir:

Heildargjöld efnahags– og viðskiptaráðuneytis árið 2012 eru áætluð um 3.833 m.kr. á rekstrargrunni. Frá dragast sértekjur að fjárhæð 112 m.kr. en þær nema 2,9% af heildargjöldum ráðuneytisins. Gjöld umfram tekjur eru 3.721 m.kr. og af þeirri fjárhæð eru 1.696 m.kr. fjármagnaðar með beinu framlagi úr ríkissjóði og 2.025 m.kr. innheimtar af ríkistekjum.

Vakin er athygli á að í inngangi þessa kafla um gjöld A–hluta, kafla 3.5, er umfjöllun um fyrirhugaðan samdrátt í ríkisútgjöldum á næsta ári þar sem farið er heildstætt yfir þau áform fyrir öll ráðuneytin og málaflokka þeirra.

Í frumvarpinu aukast útgjöld efnahags– og viðskiptaráðuneytisins um 194 m.kr. á föstu verðlagi fjárlaga 2011 en þegar einnig er tekið tillit til áhrifa af almennum verðlags– og gengisbreytingum hækka útgjöldin um 411,6 m.kr. milli ára eða sem svarar til 12,4%. Útgjaldabreytingum milli ára má skipta í þrjá þætti. Í fyrsta lagi verða gerðar ráðstafanir til að lækka útgjöld ráðuneytisins um 86,1 m.kr. í samræmi við markmið sem ríkisstjórnin hefur sett í áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum. Í öðru lagi er um að ræða ýmsar breytingar á útgjaldaskuldbindingum sem falla til á árinu 2012 en þær nema 381,4 m.kr. Á móti því vega, í þriðja lagi, tímabundin framlög til ýmissa verkefna sem falla niður og nema 101,3 m.kr. Nettóhækkun vegna breytinga á útgjaldaskuldbindingum er því alls 194 m.kr. Loks bætast við verðlagshækkanir ársins 2012, sem eru áætlaðar 217,6 m.kr., þannig að heildargjöldin verða 3.721,4 m.kr. Þar vega þyngst hækkanir á launum samkvæmt kjarasamningum við stéttarfélög ríkisstarfsmanna. Þá er í frumvarpinu gert ráð fyrir að í fjárheimildum vegna annarra rekstrargjalda en launa verði vegið upp vanmat á verðlagshækkunum í forsendum fjárlaga 2011 til viðbótar við spá um verðbreytingar ársins 2012, auk þess sem tekið er tilliti til áhrifa af lækkun á gengi krónunnar í útgjöldum sem greidd eru í erlendri mynt.

Fjárveitingar til verkefna efnahags– og viðskiptaráðuneytisins markast nokkuð af því að gert er ráð fyrir áframhaldandi aðhaldsráðstöfunum í frumvarpinu í samræmi við áætlun ríkisstjórnarinnar um jöfnuð í ríkisfjármálum þótt þær verði ekki jafn umfangsmiklar og í fjárlögum undanfarinna þriggja ára. Hagræðingarkrafa til velferðarmálaflokka, skóla og löggæslu er fjórða árið í röð nálægt helmingi lægri en í annarri starfsemi. Engu að síður kalla sparnaðaráformin á árinu 2012 á margvíslegar hagræðingaraðgerðir og forgangsröðun verkefna. Áætlað er að aðhaldsaðgerðir ráðuneytisins á næsta ári lækki útgjöld sem nemur 3% af veltu fjárlaga 2011 og eru allar undirstofnanir ásamt aðalskrifstofu látin bera þennan sparnað til að ná fram settu markmiði verður aðalskrifstofan og stofnanir að fækka verkefnum og forgangsraða hinum sem eftir eru að nýju.

Rekstrargjöld ráðuneytisins að frádregnum sértekjum eru áætluð 3.053 m.kr. og hækka um 212,4 m.kr. frá fjárlögum þessa árs. Rekstrarfjárveitingar flestra stofnana og verkefna sem heyra undir ráðuneytið eru lækkaðar alls um 84,7 m.kr. vegna áforma um hagræðingu í rekstrarkostnaði ríkissjóðs. Aðhaldsmarkið ráðuneyta voru sett miðað við að lækka útgjöld sem nemur 3% af veltu stjórnsýslu og almennrar þjónustu en 1,5% af veltu velferðarmálaflokka, skóla og löggæslu. Lækkunin hjá efnahags– og viðskiptaráðuneytinu nemur 3% af rekstrarveltu að raungildi. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir auknum eða nýjum útgjaldaskuldbindingum í rekstri sem nema 181,4 m.kr. Þar munar mest um tímabundna fjárheimild Hagstofu Ísland í tengslum við ráðstöfun styrks frá Evrópusambandinu. Á móti falla niður nokkur framlög sem veitt voru til tímabundina verkefna að fjárhæð 101,3 m.kr. Loks nemur launa– og verðlagshækkun fjárveitinga til rekstrar um 217 m.kr.

Neyslu– og rekstrartilfærslur hækka um 199,2 m.kr. og verða 668,4 m.kr. en eru 469,2 m.kr. í fjárlögum ársins 2011. Sett var markmið um 3% lækkun almennra tilfærslustyrkja og úthlutunarliða við undirbúning frumvarpsins en 1,5% í bótakerfum og er gert ráð fyrir að þau útgjöld ráðuneytisins lækki um 1,4 m.kr. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir 200 m.kr. hækkun í útgjaldaskuldbindingum tilfærslukerfa. Verðlagshækkun fjárveitinga sem teljast til tilfærslna nemur um 0,6 m.kr.

Vikið er nánar að áformum um sparnað og forgangsröð útgjalda og helstu útgjaldabreytingar í greinargerð um viðkomandi fjárlagaliði hér á eftir

Skipting áætlaðra útgjalda ráðuneytisins árið 2012 eftir helstu málefnaflokkum er sýnd í myndinni hér á eftir.

Tilraunaverkefni í kynjaðri fjárlagagerð

Tilraunaverkefni efnahags– og viðskiptaráðuneytisins í kynjaðri hagstjórn og fjárlagagerð fólst í greiningu á styrkúthlutunum af ráðstöfunarfé ráðherra. Ráðuneytið vildi leitast við að jafna aðgang kynjanna að fjármagni til rannsókna og jafna aðgengi þeirra til að koma sínum rannsóknum og hugmyndum á framfæri. Til úthlutunar voru 2,1 m.kr. sem úthluta átti í tveimur áföngum. Styrkúthlutanirnar voru auglýstar á heimasíðu ráðuneytisins og í Fréttablaðinu. Í auglýsingu um fyrri styrkinn komu fram þær kröfur að umsækjendur þyrftu að hafa lokið fyrstu háskólagráðu, að verkefnið væri innan málaflokks ráðuneytisins og að það nýttist ráðuneytinu. Einnig var tekið fram að verkefni tengd efnahagshruninu yrðu í forgangi við úthlutun styrkjanna. Alls sóttu sextán um fyrstu úthlutun, átta konur, sjö karlar og ein stofnun. Vinnuhópur var skipaður til að fara yfir umsóknirnar og gera tillögu til ráðherra um úthlutanir. Alls fengu fimm úthlutað úr sjóðnum, tveir karlar fengu samtals 0,5 m.kr. tvær konur fengu samtals 0,5 m.kr. og ein stofnun fékk 0,2 m.kr. Dreifing fjármuna er jöfn á milli kynjanna, en karl fékk hæsta styrk upp á 0,3 m.kr.Verkefni hans var með skýrum hætti skilgreint innan málaflokks ráðuneytisins og talið geta nýst vel við mat á ákveðnum aðstæðum í efnahagslífinu.

Í seinni auglýsingunni komu fram sömu kröfur og í þeirri fyrri en því til viðbótar var tekið fram að styrkúthlutunin væri hluti af tilraunaverkefni ráðuneytisins í kynjaðri hagstjórn. Aðeins ein umsókn barst frá konu en henni var hafnað þar sem verkefnið var ekki tengt málaflokkum ráðuneytisins. Því átti engin úthlutun sér stað í síðari umferð.

Niðurstöður þeirrar greiningar sem hér fer á eftir er að tilraunaverkefnið hafi verið í samræmi við þau kynjasjónarmið og jafnréttismarkmið sem lagt var upp með í byrjun.

Úthlutunarliðir

Vakin er athygli á því að áformað er að gera breytingar á fyrirkomulagi sem verið hefur á úthlutunum á styrkjum af tilteknum óskiptum fjárheimildaliðum og sambærilegum sérgreindum viðfangsefnum fjárlaga til margvíslegra samtaka, safna, lista– og menningarverkefna, íþróttaviðburða, atvinnuþróunar. Breytt fyrirkomulag þessara mála er liður í umbótum sem fjárlaganefnd hefur beitt sér fyrir á umgjörð styrkveitinga á vegum bæði þingsins og ráðuneyta. Þar sem vinnu ráðuneyta að útfærslu breyttrar framsetningar þessara fjárheimilda var ekki að fullu lokið við lokun talnabálks fjárlagafrumvarpsins er framsetning þeirra óbreytt í frumvarpinu. Gert er ráð fyrir að fluttar verði breytingartillögur um framsetningu fjárheimildanna í samræmi við nýtt fyrirkomulag við 2. umræðu frumvarpsins. Nánari umfjöllun um þessi áform kemur fram í kafla 3.9 í greinargerð frumvarpsins.

Hér á eftir er fjallað um helstu breytingar í fjármálum málaflokka og stofnana sem heyra undir efnahags– og viðskiptaráðuneytið.

Ráðuneyti

Eftirfarandi fjárlagaliðir teljast til þessa málefnaflokks: 101 Efnahags– og viðskiptaráðuneyti, aðalskrifstofa; 190 Ýmis verkefni og 199 Ráðstöfunarfé.

Heildarfjárveiting til málefnaflokksins lækkar um 86,9 m.kr. frá gildandi fjárlögum þegar frá eru taldar almennar verðlagsbreytingar en þær nema alls 24,6 m.kr. og að þeim meðtöldum lækka útgjöldin um 62,3 m.kr. milli ára. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að draga úr útgjöldum málaefnaflokksins sem nemur 12,3 m.kr. á verðlagi gildandi fjárlaga. Þá koma fram nokkur ný tilefni fyrir útgjaldaskuldbindingum sem samtals auka útgjöldin um 26,7 m.kr. Á hinn bóginn falla niður samtals 101,3 m.kr. af framlögum sem veitt voru til tímabundinna verkefna.

101 Efnahags– og viðskiptaráðuneyti, aðalskrifstofa. Gert er ráð fyrir að rekstrargjöld dragist saman um 9,5 m.kr. að raungildi á næsta ári. Skýrist það af eftirtöldu; Í fyrsta lagi er lögð til 8,3 m.kr. lækkun fjárheimildar vegna aðhaldsaðgerða í ríkisfjármálum. Í öðru lagi er lagt til að 6 m.kr. tímabundið framlag sem veitt var í fjárlögum 2011 til ráðningar starfsmanns fyrir nefnd um fjármálastöðuleika falli ekki niður heldur framlengist um eitt ár, hækki um 4 m.kr. og verði 10 m.kr. Ljóst er að nefndin mun starfa áfram og þörf á starfsmanni fyrir nefndina verður ekki minni en í ár. Í þriðja lagi er lagt til að 1,1 m.kr. fjárheimild verði millifærð á fjárlagalið 09–980 Rekstrarfélag stjórnarráðsbygginga vegna yfirfærslu á umsýslu ráðherrabifreiða. Í fjórða lagi er óskað eftir að 10,9 m.kr. fjárheimild verði millifærð á liðinn af aðalskrifstofu innanríkisráðuneytis vegna aukins húsnæðiskostnaðar í kjölfar flutnings ráðuneytisins af Sölvhólsgötu í stærra húsnæði við Skuggasund. Í fimmta lagi fellur niður 15 m.kr. tímabundið framlag til að greiða erlendan sérfræðikostnað vegna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Aðrar breytingar á fjárheimildum skrifstofunnar eru vegna launa– og verðlagshækkana og nema samtals 19,7 m.kr.

190 Ýmis verkefni. Gert er ráð fyrir að fjárheimild liðarins lækki um 77,3 m.kr. að raungildi á næst ári. Í fyrsta lagi er lögð til lækkun vegna aðhaldsaðgerða og skiptist tillagan á eftirtalin viðföng: Á 1.15 Fastanefndir 2,6 m.kr. Á 1.20 Rafræn viðskipti 0,2 m.kr. Á 1.90 Ýmis viðskipta– og bankamál 1,1 m.kr. Í öðru lagi fellur niður 20 m.kr. framlag til úrskurðarnefndar um skuldaaðlögun og 45 m.kr. framlag til eftirlitsnefndar um skuldaaðlögun sem veitt voru tímabundið í fjárlögum 2011. Í þriðja lagi er sótt um 0,5 m.kr. hækkun fjárheimildar vegna prófkostnaðar við löggildingu fasteignasala. Gert er ráð fyrir að gjald sem innheimt er til að mæta kostnaði við prófið hækki um sömu fjárhæð. Í fjórða lagi er óskað eftir 4,4 m.kr. fjárheimild vegna kostnaðar við störf endurskoðendaráðs en kostnaður þess er greiddur með eftirlitsgjaldi og er áætlað tekjur af því munu hækka um sömu fjárhæð. Í fimmta lagi fellur niður 13,3 m.kr. framlag vegna rannsóknar á skuldavanda heimilanna sem veitt var tímabundið í fjárlögum 201. Í sjötta lagi er óskað eftir að 2 m.kr. framlag sem veitt var tímabundið í fjárlögum 2011 vegna verkefnis á vegum Íslenska upplýsingasamfélagsins um grunngerð rafrænna viðskipta falli ekki niður heldur framlengist um eitt ár. Aðrar breytingar á fjárheimild eru launa– og verðlagsbreytingar og nema þær samtals 4,9 m.kr.

199 Ráðstöfunarfé. Gert er ráð fyrir að fjárheimild liðarins lækki um 0,1 m.kr. vegna aðhaldskröfu.

Viðskiptamál
Eftirfarandi fjárlagaliðir teljast til þessa málefnaflokks: 402 Fjármálaeftirlitið; 411 Samkeppnisstofnun og 431 Einkaleyfisstofa.

Heildarfjárveiting til málefnaflokksins lækkar um 45,1 m.kr. frá gildandi fjárlögum þegar frá eru taldar almennar verðlagsbreytingar en þær nema alls 136,9 m.kr. og að þeim meðtöldum hækka útgjöldin um 91,8 m.kr. milli ára. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að draga úr útgjöldum málaflokksins sem nemur 54,3 m.kr. á verðlagi gildandi fjárlaga. Þá koma fram ýmis ný tilefni fyrir útgjaldaskuldbindingum sem samtals auka útgjöldin um 9,2 m.kr.

402 Fjármálaeftirlitið. Gert er ráð fyrir að rekstrargjöld dragist saman um 40 m.kr. á næsta ári vegna áforma um hagræðingu hjá stofnuninni í samræmi við markmið ríkisstjórnarinnar um lækkun útgjalda. Aðrar breytingar á fjárveitingu til stofnunarinnar skýrast af launa– og verðlagsreikningi frumvarpsins.

411 Samkeppniseftirlitið. Gert er ráð fyrir að rekstrargjöld dragist saman um 12,1 m.kr. að raungildi á næsta ári. Lögð er til 9,4 m.kr. lækkun fjárveitingar vegna áforma um hagræðingu, auk 2,7 m.kr. lækkunar vegna aukinna endurgreiðslna ríkissjóðs til stofnunarinnar á virðisaukaskatti af aðkeyptri tölvuvinnslu frá einkafyrirtækjum miðað við undanfarin tvö ár.

431 Einkaleyfisstofa. Gert er ráð fyrir að rekstrargjöld dragist saman um 7 m.kr. að raungildi á næsta ári. Í fyrsta lagi er sótt um heimild til að ráðstafa ríkistekjum stofnunarinnar. Endurskoðuð áætlun um ríkistekjur stofnunarinnar gerir ráð fyrir að tekjurnar hækki um 12,5 m.kr. Lögð er til jafn mikil hækkun á fjárheimild stofnunarinnar sem alfarið er fjármögnuð með mörkuðum tekjum af gjöldum fyrir einkaleyfi, vörumerki, hönnunarvernd og faggildingu. Í öðru lagi er lögð til 5,1 m.kr. lækkun fjárveitingar til að mæta markmiðum ríkisstjórnarinnar um lækkun útgjalda. Í þriðja lagi er lögð til 0,4 m.kr. lækkun vegna aukinna endurgreiðslna ríkissjóðs til stofnunarinnar á virðisaukaskatti af aðkeyptri tölvuvinnslu frá einkafyrirtækjum miðað við undanfarin tvö ár.

Hagáætlanir og hagtölur

Eftirfarandi fjárlagaliður telst til þessa málefnaflokks: 501 Hagstofa Íslands.

Heildarfjárveiting til málefnaflokksins hækkar um 126 m.kr. frá gildandi fjárlögum þegar frá eru taldar almennar verðlagsbreytingar en þær nema alls 56,1 m.kr. og að þeim meðtöldum hækka útgjöldin um 182,1 m.kr. milli ára. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að draga úr útgjöldum Hagstofunnar sem nemur 19,5 m.kr. á verðlagi gildandi fjárlaga til að mæta markmiðum ríkisstjórnarinnar um aðhald í ríkisfjármálum. Þá koma fram nokkur ný tilefni fyrir útgjaldaskuldbindingum sem samtals auka útgjöldin um 145,5 m.kr. en þau eru eftirfarandi; Í fyrsta lagi er lagt til að 3 m.kr. fjárheimild verði millifærð á fjárlagalið 08–301 Landlæknir en með lögum um sameiningu Landlæknis og Lýðheilsustöðvar færðist umsjón með dánarmeinaskrá frá Hagstofunni til Landlæknis. Í öðru lagi er lögð til 1,5 m.kr. lækkun fjárheimildar vegna aukinnar endurgreiðslu virðisaukaskatts af aðkeyptri tölvuvinnslu. Í þriðja lagi er óskað eftir 150 m.kr. tímabundnu framlagi vegna gerðar manntals, eflingu landbúnaðartölfræði og styrkingu þjóðhagsreikninga. Á móti fjárheimild samkvæmt þessari tillögu er gert ráð fyrir að komi 124 m.kr. óafturkræfir styrkir til íslenska ríkisins frá Evrópusambandinu sem færist á tekjuhlið og hafa þessi verkefni að því leyti til ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Um er að ræða 57 m.kr. styrk til manntalsgerðar, 31 m.kr. vegna landbúnaðartölfræði og 36 m.kr. til að efla gerð þjóðhagsreikninga. Beint framlag úr ríkissjóði er 26 m.kr. Því til viðbótar hefur Hagstofan samið um 13 m.kr. styrk frá Eurostat til fyrsta undirbúnings að kerfi til að halda utan um utanríkisviðskipti Íslands við önnur aðildarríki Evrópusambandsins ef til aðildar að sambandinu kemur. Auk þess er áformað að á næsta ári muni Hagstofan nýta 20 m.kr. af yfirfærðum afgangsheimildum frá fyrri árum til manntalsverkefnisins. Heildarkostnaður við þessi verkefni á árinu 2012 er því áætlaður 183 m.kr. Í tillögu Íslands að IPA landsáætlun 2011 er lagt til að Hagstofan fái styrk til að efla gerð þjóðhagsreikninga á Íslandi. Áætlað er að heildarstuðningur Evrópusambandsins við verkefnið verði 825.000 evrur eða sem svarar 135 m.kr. Áætlað er að útborgun styrksins verði þannig að 36 m.kr. komi til greiðslu á árinu 2012, 43 m.kr. árið 2013, 43 m.kr. árið 2014 og 14 m.kr. árið 2015. Verkefnin í tillögu Íslands að IPA landsáætlun 2011 voru m.a. valin m.t.t. þess að þau myndu nýtast Íslandi hvort sem að aðild verður eða ekki. Styrkir til manntals og landbúnaðartölfræði eru af svokölluðum fjölþegaáætlunum Evrópusambandsins og áætlað er að útborgun þeirra nemi 88 m.kr. árið 2012 og 23 m.kr. árið 2013.

Flutningsjöfnuður

Eftirfarandi fjárlagaliðir teljast til þessa málefnaflokks: 811 Flutningssjóður olíuvara og 831 Jöfnun flutningskostnaðar.

Fjárveiting til málefnaflokksins hækkar um 200 m.kr. frá gildandi fjárlögum sem skýrist alfarið tillögu um 200 m.kr. fjárheimild á nýjum fjárlagalið vegna flutningsjöfnunar í tengslum við iðnaðar– og vöruframleiðslu á landsbyggðinni.

Fjárlagaliðir með óskiptri fjárheimild

Eftirfarandi er yfirlit yfir fjárlagaliði með óskiptum fjárheimildum ráðuneytisins sem heimilt er að millifæra fjárheimildir af á aðra fjárlagaliði innan fjárlagaársins í samræmi við forsendur og tilgang fjárveitinganna. Nánari umfjöllun um þessa safnliði fjárheimilda er að finna í kafla 3.10 að framan.